گلهای باغ بهشت

+ خواص دارویی تعدادی از سبزیجات

 

کرفس                               Apium graveolens l.

تیره: جعفری                       ambelliferae         

خواص درمانی: مدر مقوی معده ، ضد اسکوربوت ، نیرودهنده، صفرابر، ضد نفخ و رماتیسم، برطرف کننده سردرد( حمام بخار)

 

 

ترخون                              Artemisia dracunculus l.

تیره: کاسنی                         Compositeae

خواص درمانی: کاهش دهنده فشار خون، افزاینده اسید معده، هضم کننده غذا

 

 

مرزه                                 Sumer savory

تیره: نعناعیان                     Labiateae

خواص درمانی: افزایش دهنده فشار خون، ضد نفخ، مداوای سرفه، هضم کننده غذا

 

 

نعناع                                Mentha piperita

تیره: نعناعیان                     Labiateae

خواص درمانی: نیرو دهنده، مقوی معده، ضد تشنج، ضد باکتری، ضد خارش

 

  

 

ریحان                               Ocimum basilicum l.

تیره: نعناعیان                     Labiateae

خواص درمانی: مقوی، نیرو دهنده، عطسه آور، ازدیاد شیر، ضد نفخ، هضم کننده غذا، معالج برخی ناراحتی های قلبی، مداوای بزرگ شدن طحال، ضد قارچ، ضد باکتری

 

 

شنبلیله                              Trigonella foenum_graecum l.

تیره: نخود                          Legominosea

خواص درمانی: نرم کننده(دانه)، نیرو بخش، رفع ناراحتی های ناشی از بی اشتهایی و ضعف، کاهش دهنده قند خون، ضد التهاب

 

 

گشنیز                               Coriandrum sativum l.

تیره: چتریان                       Apiaceae

خواص درمانی: بادشکن، ضدنفخ، هضم کننده غذا، طعم دهنده

 

 

شبت(شوید)                        Anethum graveolens l.

تیره: چتریان                       Apiaceae

خواص درمانی: مدر، درمان دل درد، ضد نفخ، اشتها آور ، ضد باکتری، کاهش دهنده چربی خون

 

 

ترتیزک(شاهی)                    Lepidium sativum

تیره: چلیپائیان                     Brassicaceae

خواص درمانی: درمان کم خونی و تصفیه خون، معالج بیماری قند و امراض پوستی، ادرار آور وبرطرف کننده سنگینی معده و کبد

    پيام هاي ديگران()   لینک

---

+ آلوئه ، ضد آفتاب طبیعی

نامها و تیره گیاه

نام فارسی:    صبر زرد، صبر، صبرهندى ، داربو – عود، صبر تلخ یا شاخ بزی، لاله بیابان  و گیاه جاودانگى، گیاه دارویى، گیاه ملکه

نام علمی :    Aloe vera

نام لاتین:       Aloe vera

نام عربی:       الوه ، الصبر و صباره

نام فرانسه :     officinale aloes

نام آلمانی: Aloe

تیره:        Liliaceae  

اسامى گوناگون صبر زرد

در مـازنـدران بـه گـیـاه صـبـر انجیر بغدادى مى گویند .درگویش اصفهانى به صبر، چدروا مى گویند در استان بوشهر با نام‌های محلی گل سگله، گل قبر یا چادروا شناخته می‌شود.  صباده ، صبره ، آلوئه ، آلوئس و ازوا از اسامى دیگر صبر زرد است .  

تاریخچه

سالیان سال است که محصولات بهداشتی ، آرایشی ، درمانی با منشاء گیاهی در اختیار انسان است و اثرات باور نکردنی وفوق العاده این گیاه برای پژوهشگران به  اثبات رسیده است.

کتاب "The Egyptian Book of Remedies" 1500سال قبل از میلاد مسیح از کاربرد صبر زرد در درمان عفونت‌ها، معالجه پوست و تهیه داروهای ملین سخن گفته است. "دیسکورید"(فیزیک‌دان یونانی)، در سال 74 پس از میلاد، صبر زرد را جهت التیام زخم، جلوگیری از ریزش مو ، درمان زخم‌های دستگاه تناسلی، و معالجه همورئید، مفید دانست.

بازرگانان عرب، در قرن ششم بعد از میلاد، این گیاه را به آسیا آوردند، و اسپانیایی‌ها آن را در قرن شانزدهم، از منطقه مدیترانه به برّ جدید (World New) بردند. در عصر جدید (1930) مصرف کلینیکی صبر زرد به منظور درمان التهاب پوست ناشی از اشعه ایکس آغاز شد.

کلئوپاترا ملکه مصر پوست خود را هر روزه با آن ماساژ می داد که از شر آفتاب مصر در امان باشد وحتی مصریان آنرا برای مومیائی مردگان خود بکار می بردند . در کتاب مقدس نام این گیاه به کرات آمده است . اولین گزارش مکتوب که در آن به آلوئه ورا شده است متعلق به چهار هزار سال پیش از میلاد مسیح است و در غارنوشته ها و کنده کارى هاى روى ظروف در معابد باستانى مصر کشف شده است. در افسانه هاى به جاى مانده از مصر باستان آمده است که آلوئه گیاهى چنان گرامى بوده که افراد براى حضور در مراسم پس از مرگ یک فرعون باید تحفه اى از برگ هاى آلوئه ورا تقدیم مى کردند.اما مصریان باستان تنها ملتى نبودند که آلوئه ورا را مى شناختند براساس منابع قدیمى ارسطو یکى از طرفداران بسیار معتقد خواص آلوئه ورا بوده است. قدر و ارزشى که او براى آلوئه ورا قائل بود چنان بوده است که در سال ۳۳۳ قبل از میلاد، الکساندر را متقاعد کرد جزیره سوکوترا در اقیانوس هند را تصرف کند. این جزیره به دلیل رویش آلوئه  در آن شهرت داشت و در آن زمان براى درمان زخم هاى سربازان در سپاه الکساندر از آلوئه ورا استفاده مى شد.آلوئه ورا در طب سنتى ۵ هزار ساله هندى، آیورودا نیز به همین ترتیب ارزشمند شمرده مى شود. تمدن هاى یونانى، رومى، آفریقایى، مایایى، سرخپوستان آمریکایى و چینى نیز آلوئه ورا را گرامى مى داشتند و مسلمانان در بسیارى از نقاط جهان در بازگشت سفر حج برگ هاى آلوئه ورا را بالاى  در خانه ها   آویزان مى کنند. و به معنی "ماده تلخ درخشان"است. 

در زبان عربى Aloe به معناى "تند و تیز و تلخ" است. علت این نامگذارى به طعم و مزه مایع داخل برگ گیاه مربوط مى شود. نخستین بار مصرى ها این گیاه را براى درمان زخم ها، سوختگى ها و عفونت ها به کار مى گرفتند. پس از آنها یونانى ها، اسپانیایى ها و آفریقایى به شیوه ها و منظورهاى مختلف از این گیاه استفاده مى کردند. براى مثال شکارچیان آفریقایى از ژل آن بر بدن خود مى مالیدند تا عرق نکنند و بدنشان بوى بد نگیرد!

"صبر" نام فارسی آن است و صرفنظر از مصارف درمانی آن توسط افراد بومی، آن را روی قبرها می کارند و نشانه ای از محل خاکسپاری کسی است که فوت شده است . برگزیدن نام صبر برای این گیاه نیز احتمالاً ایجاد آرامش و صبر برای بازماندگان است. در جزیره قشم تراکم بسیار زیاد گیاه را در قبرستان قدیم شهر "سوزا" به صورت چند هکتار فشرده که عملاً قبرها را کاملاً در بر گرفته است، می توان مشاهده کرد.

مشخصات گیاهشناسی

اختصاصات ظاهری گیاه

Aloe vera یا صبر زرد گیاهی است با ظاهر بوته‌ای انبوه، پایا، همیشه سبز، شاداب و پر طراوت و ارتفاع حدود ‪ ۶۰سانتی متراست که دارای ساقه چوبی کوتاه به ضخامت ‪۵ الی ‪۱۰سانتی متر و برگ‌های نیزه‌ای شکل که مستقیما به محور ساقه متصل هستند می‌باشد.

 گل‌های آن بر روی سنبله ای می‌رویند که گاه تا ۹۰ سانتیمتر درازا دارد. هر کدام از گل‌های آن آویخته است و دارای جام گل لوله‌ای ۲-۳ سانتیمتری می‌باشد. برگ‌های آن نیزه ای کلفت و گوشتی با لبه‌های دندانه‌دار است و رنگ آن سبز تا خاکستری می باشد.

محل رویش و پراکندگی گیاه

امروزه این گیاه در اغلب مناطق نیمه گرمسیری و گرمسیری از قبیل منطقه کاراییب، جنوب ایالات متحده، آمریکای لاتین و خاور میانه می روید.

گیاه دارویی صبر زرد با اقلیم جنوبی کشور ایران سازگار است و به خوبی در استان‌های جنوبی که دارای منابع آبی کمی هستند قابل پرورش است.این گیاه بومی مناطق گرم و خشک است که در استان‌های جنوبی کشور ایران به خصوص استان بوشهر و استان هرمزگان رشد می‌کند.

براساس اظهار نظر سالخوردگان قشمی، گیاه آلوئه ورا یا صبر زرد از سالیان طولانی در جزیره قشم وجود داشته است و خاستگاه آن آفریقا است. به نظر می رسد، در طی قرون گذشته این گیاه توسط بازرگانان یا جهانگشایان به جزیره قشم حمل شده و با سازگاری با شرایط آب و هوای قشم و به علت اثرات شفابخش آن به گیاه معجزه گر مشهور شده است.

کشت و پرورش گیاه

نیازهای اکولوژیکی

آلوئه ورا گیاهی است که برای ماندن و رشد به حداقل آب نیاز دارد و در خاک های شور و ساحلی به آسانی رشد و پرورش می یابد و نسبت به آفات و بیماری ها مقاوم است.

روش کاشت

تکثیر گیاهان آلوئه بوسیله قلمه، ساقه و بذر امکان­پذیر است. گیاه آلوئه شاخه گل ­دهنده زیبا با گل­های نارنجی دارد وقتی گل­های نارنجی به بذر تبدیل می­شوند، قابل رویش و جوانه زدن هستند. آلوئه ­ورا Aloe vera بوسیله تقسیم بوته و بذر تکثیر می‌شود. در آلوئه‌های دیگر امکان بوجود آمدن پا جوش در روی ریشه­های اصلی­ کمتر از گیاه آلوئه­ ورا است.

قسمت های مورد استفاده

قسمت مورد استفاده صبر زرد، شیرابه به دست آمده از برگ‌های گیاه است که امکان دارد به صورت تازه غلیظ(خمیری) و یا خشک شده با رنگ‌های متفاوت زرد، زرد مایل به سبز، قهوه‌ای و یا قرمز مایل به سیاه باشد.

ویژگیهای دارویی و درمانی

ترکیبات شیمیایی و اسانسهای گیاه

گیاه، حاوی مشتقات هیدروکسی آنتراسن از جمله آلوئین‌های A2وB  به میزان 40- 25درصد کل ترکیبات و مشتقات کرومون از جمله آلوئه رزین 2A، B وC است.

گیاه آلوئه ورا حدود 99 تا 5/99 درصد آب دارد و pH آن حدود 5/4 می‌باشد.

باقیمانده مواد آن شامل 75 ترکیب مختلف است که شامل ویتامینها، نمکهای غیر‌آلی، مواد معدنی، آنزیمها، قندها، ترکیبات فنولیک، آنترا کینونها، لیگنین، ساپو نینها، استرولها، آمینو اسیدها، سالیسیلیک اسید، کلسیم اکسالات، امورین، باربالوئین، سولفات‌ها، تاننها و استروئیدها است که به شرح در ذیل توصیف شده است:

 ویتامینها

این گیاه سرشار از ویتامینهایD , A  B1 , B2 , B3 , B5 , B6 , B12 , C , E , Folic acid , می‌باشد.

  آنزیمها

آنزیمهایی نظیر آمیلاز و لیپاز  که برای کاهش چربی و قند خون مفیدند، در این گیاه موجود است.

 ترکیبات معدنی

گیاه آلوئه‌ورا دارای سدیم، کلسیم، منیزیم، منگنز، روی، مس، کروم، ید، فسفر و آهن می‌باشد که همگی برای متابولیسم سلامتی بسیار حیاتی می‌باشند.

 قندها

از قندهای موجود در این گیاه مونو و پلی‌ساکاریدها نظیر گلیکوز و مانوز را میتوان نام برد.

  ساپونینها

اینگونه مواد صابونی حدوداًبه میزان  3% در ژل آلوئه ورا  موجود است و بطور طبیعی خاصیت پاک کنندگی دارد و علاوه بر آن دارای خواص ضد قارچی و ضد میکروبی نیز می‌باشد.

 سالیسیلیک اسید

این ماده خواصی همانند آسپرین داشته و ضد التهاب می‌باشد و خواص آنتی باکتریالی نیز دارد.

 آمینو اسیدها

ژل آلوئه‌ورا حاوی 20 تا 30 آمینو اسید مورد نیاز انسان است و جالب توجه است که بدن انسان هم قادر به ساختن حدود 7 تا 8 نوع از این آنزیمها‌ی ضروری نمی‌باشد.

فرآورده ها

1- ژل آلوئه: محصول طبیعی(بدون تغییر غلظت ژل) از برگ‌هاست.

2- کنسانتره‌آلوئه: ژل آلوئه است که آب آن را خارج کرده‌اند.

3- عصاره آلوئه: حاوی دست کم 50درصد ژل آلوئه است.

4- لاتکس آلوئه: مایع تلخ زرد رنگی که از پوست لوله‌ای پرسیکل به دست می‌آید و حاوی آلوئین است.

5- . پودر شیرة Aloe : به شکل کپسولهای 500 میلی گرمی به عنوان داروی مسهل موجود است.

خواص درمانی

فواید آلوئه ورا در درمان بیماریها

تحقیقات متعددی در مورد استفاده آلوئه ورا در درمان بیماریها و نیز در محصولات آرایشی – بهداشتی بخصوص پوست و مو صورت گرفته است. مدارک علمی ‌نشان داده که عصاره آلوئه ورا شفا بخش است.

 در سال 1996 محققان دانشگاه MAHIDOL بانکوک نشان دادند که استفاده از این گیاه سبب کاهش 72% از قند خون افرادی که مبتلا به افزایش قندخون بودند، گردیده و همچنین تحقیقات دیگری نشان داد که آلو ئه ورا در درمان برخی سرطانها موثر می‌باشد علاوه بر آن در درمان گاستریک- بیماریهای معده ای – اختلالات و انسداد رود‌ه‌ای- آپاندیسیت – زخم کبدی و ... موثر است و شیره گیاه آلوئه ورا نیز به آسانی درد و التهاب را کاهش می‌دهد. مطالعات انجام شده در دهه1990 نشان داده که وقتی از ژل آلوئه ورا برای التیام سوختگی استفاده می‌شود، زخم زودتر التیام می‌یابد در حالیکه وقتی از بانداژهای مخصوص سوختگی استفاده می‌شود، سوختگی 6 روز دیرتر التیام می‌یابد. فرضیه ای وجود دارد که مطابق آن، آلوئه ورا به علت داشتن ماده Mucopolysaccharides که درون برگهای آن موجود است، در درمان فیبروسارکوما‌(fibrosarcoma)(نوعی سرطان) مفید می‌باشد.

مهم‌ترین اثرات گزارش شده صبر زرد

ضد آلرژی ، ضد سرطان، ضد میکروب، ضد قارچ، ضد ویروس، ضد آفتاب سوختگی، کاهش دهنده قند خون، مسهل، ضد کرم، ضد ورم، مرطوب کننده و نرم کننده، قاعده‌آور، ملین، مقوی معده و کبد.

از شناخته شدن خواص درمانی آلوئه‌ورا در ایران حدود 6 یا 7 سال می‌گذرد اما بد نیست بدانید امروزه در دیگر کشورها محصولات گوناگون این گیاه به شکل نوشابه، کمپوت، شامپوها، صابون، شوینده، کرم‌ها و لوسیون‌های آرایشی، کپسول، قرص جوشان و... استفاده می‌شود.
خاصیت اصلی صبر زرد، به عنوان یک مسهل قوی بوده و دارای خواص دیگری از جمله ضد ورم، ضد میکروب، التیام زخم‌ها، ضد آفتاب و ضد سوختگی می‌باشد.

ژل الوئه اثرات خوب و مفیدی بر روی سوختگی‌های معمولی، سوختگی‌های حاصل از اشعه، زخم‌ها و صدمات دیگر پوست دارد.

یکی از فرآورده‌های آلوئه، کرم‌های ‌هیدرو فیلیک تهیه شده از 5/0 درصد ژل آلوئه می‌باشد که در درمان پسوریازیس بسیار خوب است. همچنین ژل خوراکی آن برای زخم معده ، افراد مبتلا به ایدز و مبتلایان به آسم( مدت شش ماه) مصرف می شود.

تحقیقات اخیر، اثرات مثبت آن را در بیماران مبتلا به دیابت نشان داده است و آزمایش‌های انجام یافته بر روی موش‌ها اثرات مذکور را تایید کرده است. در سال‌های اخیر، ژل آلوئه به طور وسیع در محصولات آرایشی، بهداشتی و به خصوص در کشور آمریکا مصرف می‌شود. این ژل دارای خواص ضد ورم و ضد میکروبی است و مرطوب کننده مناسبی نیز محسوب می‌شود. صنایع غذایی آمریکا در محصولات خود از ژل آلوئه به عنوان ماده‌ای موثر در تناسب اندام و سلامتی بدن استفاده می‌کنند. ژل آلوئه برای درمان اگزما و ترمیم جای عمل سزارین، هموروئید و انواع دیابت کاربرد دارد.

صبر زرد از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است و شیرابه آن به مصرف طبی می‌رسد.
۱)تقویت‌کننده بدن است
۲) یبوست را برطرف می‌کند و روده‌ها را تمیز می‌کند
۳) برای معالجه آسم مفید است
۴) سوء‌هاضمه را برطرف می‌کند
۵) در معالجه صرع مفید است
۶) خون را تصفیه می‌کند
۷) برای برطرف کردن خارش ناشی از گزیدگی حشرات شیرابه آن‌را روی پوست بمالید
8 ) اگزما را درمان می‌کند
۹) برای معالجه اسهال خونی مفید است
۱۰) برای رفع ریزش مو، شیرابه آنرا به سر مالیده و موها را با آن ماساژ دهید
۱۱) بیماری کبدی را برطرف می‌کند
۱۲) برای التیام زخم‌ها شیرابه آنرا روی زخم بمالید
۱۳) صبر زرد بهترین کرم مرطوب‌کننده است برگ‌ها را بشکنید و ژله آن‌را به پوست بمالید
۱۴) مبتلایان به بیماری قند می‌توانند با مصرف این گیاه قند خون خود را کنترل کنند
۱۵) برای شستن چشم و زخم‌ها شیرابه صبر زرد را با آب مخلوط کرده و استفاده کنید

طرز استفاده خوراکی :

     گیاه را شسته و به اندازه 40 گرم (2الی 3 سانتیمتر ) سپس در داخل مخلوط کن ریخته ، مخلوط کرده به همراه نوشیدنی مناسب (آبمیوه ، ماء الشعیر) میل کنید . این گیاه را هر 30 الی 35 ساعت مصرف کنید .

برای درمان HIV، روزانه به میزان 800 الی 1600 میلی گرم مانوز استیله مصرف کنید. این میزان از ماده مزبور، برابر با نیم تا یک لیتر آب Aloe است، هر چند میزان مانوز استیله می تواند در فرآورده های مختلف متفاوت باشد.

طرز استفاده برای پوست :

     ژل گیاه را بعد از برداشتن برشی از برگ ، کندن پوست سبز آن روی پوست بمالید ، بلافاصله ژل جذب پوست می شود و یا ژل را روی پوست صورت ماسک کنید . در حالت درد می توانید ژل را روی قسمت متورم و یا دردناک با پارچه ای ببندید و سپس اعجاز آن را مشاهده کنید .

طریقه نگهداری :

     برگ را بعد از برش داخل کاغذ پیچیده و در قسمت پایین یخچال نگهداری نمائید .

نکات احتیاطی

با وجود خواص بسیار آلوئه ورا و با آنکه تاکنون هیچ عوارضی از مصرف آن گزارش نشده است پزشکان مصرف خوراکی آن در طول دوران بارداری و شیردهی را برای خانم ها منع می کنند.آلوئه ورا چنان خواص چشمگیر و متعددی دارد که نام ها و القاب زیادی برای خود کسب کرده است از جمله:گیاه درمانگر، گیاه سوختگی، دکتر گلدانی و گرز بهشتی

ژل Aloe برای استعمال خارجی ماد بی خطری است، اما در موارد نادری سبب واکنش آلرژیک میشود. اگر پوست شما تحریک می شود مصرف آنرا ادامه ندهید.

ژل Aloe برای درمان زخمهای عمیق مؤثر نیست. شیره آن می تواند سبب گرفتگی یا اسهال روده ای شدید گردد، زنان باردار یا شیرده نباید این ماده را مصرف کنند زیرا ممکن است سبب انقباضهای رحمی گردیده و سقط جنین را تحریک کند.مصرف مسهل Aloe برای درمان بیماریهای معده ای- روده ای، انسداد روده ای، آپاندیسیت یا درد معده مبهم تجویز می شود.مصرف زیاد این ماده ممکن است سبب تشدید اولسرها، بواسیر، دیورتیکولوز، التهاب دیورتیکول، کولیت یا سندرم روده تحریک پذیر (IBS) گردد.

مصرف طولانی مدت این ماده سبب وابستگی به آن می شود یا تعادل الکترولیتی را مختل می سازد. این ماده ممکن است سبب تغییر رنگ ادرار به رنگ قرمز بی ضرر گردد. کودکان زیر 12 سال نباید گیاه Aloe مصرف کنند.

برای مصرف بیش از دو هفته آن، باید با پزشک مشورت کرد.

- در صورت تاثیر نکردن تا 24 ساعت پس از مصرف، ممکن است مشکلات جدی وجود داشته باشد که باید به پزشک مراجعه کرد.

- چون تأثیر ترکیبات آلوئه در کودکان مشخص نیست، بنابراین در این گونه موارد باید با پزشک مشورت کرد.

- بهتر است از فرآورده‌های صنعتی آلوئه، برای سنین بالای ده سال و حداکثر به مدت دو هفته استفاده شود. مقدار مصرف عصاره آلوئه در سنین مختلف 17/0- 4 0/0 گرم است که این میزان معادل 30- 10 میلی‌گرم هیدروکسی آنتراکینون در روز است.

تداخل های احتمالی

مصرف طولانی و مزمن شیره Aloeمی تواند سبب کمبود پتاسیم گردد که می تواند با پاره ای معالجات قلبی تداخل کند. احتمال کمبود پتاسیم در بدن در صورتی که شیره Aloe را با ادرار آورهای (مدرهای) تیازید، شیرین بیان یا کورتیکو استروئید مصرف کنید، بیشتر است.

موارد منع مصرف

نباید از ژل در زمان تهوع، استفراغ ، دردهای شکمی، خونریزی مقعد و ضعف شدید استفاده کرد.

در زمان بارداری به غیر از دستور پزشک، مصرف آن ممنوع است.

 

    پيام هاي ديگران()   لینک

---

+ شیرین بیان و درمان زخم معده

نامها و تیره گیاه

نام فارسی :     شیرین بیان

نام علمی:       Glycyrrhiza glabra

نام انگلیسی:   Liquorice – Licorice

نام عربی:       شجره السوس – عرق سوس

تیره:             نخود Fabaceae (Leguminosae)

مشخصات گیاهشناسی

اختصاصات ظاهری گیاه

 شیرین بیان گیاهی است چند ساله و دارای ساقه ای به طول  5/0 تا یک متر که در محیطهای مساعد به ارتفاع 2 متر می رسد. برگهای آن متناوب، مرکب از 4 تا 7 زوج برگچه با یک برگچه انتهایی کدر و سبزرنگ می باشد . گلهای آن نا منظم به رنگ بنفش ، سفید ، زرد است که روی یک پایه از کنار برگ ها می روید. طول گلها به بیش از 1 سانتی متر می رسد.

میوه ای نیام به رنگ خرمایی و محتوی 3-6 دانه لوبیایی شکل (گاهی کمتر) و به رنگ قهوه ای روشن دارد.که به طول 2-3 سانتی متر می باشد.طرفین میوه باریک و کم و بیش نوک تیز می شود. پوسته دانه ضخیم و محکم و وزن هزار دانه 10 گرم است.

طول ریشۀ شیرین بیان متفاوت است و به نوع گیاه و شرایط اقلیمی محل رویش گیاه بستگی دارد و بین 30-60 سانتی متر است. ریشه و ریزوم شیرین بیان خشبی و خزنده به صورت قطعات استوانه ای شکل، به قطر 5/0 تا 5/1 سانتی متر می باشد. مقطع آنها رنگ زرد روشن دارد. ناحیه مرکزی مقطع نیز کمی تیره است. در سطح خارجی آن خطوط طولی به رنگ خاکستری مایل، به قهوه ای تشخیص داده می شود. در قطعات متعلق به ریزوم اثر جوانه های از بین رفته نیز مشاهده می گردد. (1،2،3،7)

زمان گلدهی:  گیاه اواخر بهار و اوایل تابستان (خرداد- تیر) به گل می رود.

محل رویش و پراکندگی گیاه

شیرین بیان در اکثر مناطق جهان بخصوص میان دو عرض جغرافیایی 30 و 45 درجه در نیمکره شمالی زمین  می روید. شیرین بیان گیاه بومی مناطق مدیترانه است. شیرین بیان در سطوح وسیعی در کشورهای انگلیس، بلژیک، فرانسه، آلمان، ایتالیا، یونان و ترکیه کشت می شود.

این گیاه در کشورمان نیز پراکنش بسیار وسیعی دارد و در استان هایی چون خراسان (شمالی و رضوی)، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، گلستان، کردستان، فارس، اصفهان، تهران ،کرج ، شبستر، خمسه، آذربایجان، کرمانشاه، قصر شیرین ،بیستون، صحنه، کنگاور، ماهیدشت ، همدان ، اسد آباد، اراک، بروجرد، درود، تویسرکان، دشت گرگان و بعضی مناطق دیگر مشاهده می شود.(1،3،6،7)

کشت و پرورش گیاه

نیازهای اکولوژیکی

گیاه شیرین بیان به طور کلی گیاهی نورپسند است  که در طول رویش به هوای گرم و آفتاب کافی نیاز دارد. نور کافی سبب افزایش مواد مؤثره ریشه می شود.ریشه این گیاه در خاکهای شنی با ضخامت زیاد گسترش زیادی یافته و عملکرد آن نیز افزایش می یابد.

شیرین بیان در دمای 6 تا 25 درجه سانتی گراد می روید. این گیاه به آب و مواد و عناصر غذایی کافی نیاز دارد. در مرحله گل دهی آب کافی باید به گیاه رسانده شود.این گیاه معمولاً در مناطقی که بارندگی سالانه بین 400 تا 1160 میلی متر باشد می روید. برای کاشت گیاه باید از زمینهای شنی با لایه های ضخیم خاک و غنی از ترکیبات کلسیم استفاده کرد. PH خاک برای شیرین بیان بین 5/5 تا 2/8 مناسب است. (3،4،6)

مواد و عناصر غذایی مورد نیاز

مواد و عناصر غذایی کافی نقش عمده ای در افزایش عملکرد ریشه و مقدار مواد مؤثره آن دارد.فصل پائیز افزودن 30-40 تن در هکتار کودهای حیوانی کاملاً پوسیده ، به زمین هایی که شیرین بیان کشت می شود مناسب است و سبب افزایش عملکرد ریشه می شود. فصل پائیز هنگام آماده سازی زمین باید 50-60 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر به خاک اضافه کرد.(1)

آماده سازی خاک

چون این گیاه ریشه طویلی دارد ،برای کشت آن از زمینهایی که ضخامت زیادی دارند باید استفاده کرد. در فصل پائیز با اضافه نمودن 30 تا 40 تن در هکتار کود حیوانی کاملاً پوسیده به زمین شخم عمیقی ( به عمق 40 تا 70 سانتی متر) زده می شود. سپس 50 تا 60 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر به خاک اضافه نموده، زمین را تسطیح و بستر را برای کشت گیاه آماده می کنند. (3)

زمان و فواصل کاشت

اوایل بهار( فروردین ) زمان مناسبی برای کشت مستقیم بذر ر در زمین اصلی است فاصله ردیف های کاشت از یکدیگر 60 سانتی متر و عمق بذر موقع کاشت 2 تا 3 سانتی متر مناسب می باشد. بذر مورد نیاز برای هر هکتار زمین 12 تا 15 کلیوگرم است .

اوایل بهار (فروردین - اردیبهشت) زمان مناسبی برای کاشت بذر در خزانه هوای آزاد (کشت غیر مستقیم) می باشد .فاصله ردیف ها از یکدیگر در خزانه 30 تا 40 سانتی متر مناسب است. عمق بذر شیرین بیان موقع کاشت باید 2 سانتی متر باشد. در کشت غیر مستقیم مقدار بذر مورد نیاز برای هر هکتار زمین 5/0 تا 1 کیلوگرم می باشد. اواسط پائیز (آبان) هنگامی که ارتفاع نشاء ها به 20 تا 25 سانتی متر رسید آنها را باید در ردیفهایی به فاصله 60 تا 80 سانتی متر در زمین اصلی کشت کرد. فاصله دو بوته روی ردیف کاشت 40 تا 50 سانتی متر مناسب است.

زمان مناسب برای تکثیر رویشی گیاه اواسط پائیز (آبان) است. فاصله ردیف ها ازیکدیگر 60 تا 80 سانتی متر و فاصله دو بوته در طول ردیف 30 تا 40 سانتی متر مناسب است. عمق مطلوب برای کاشت قطعات ریشه ای متفاوت و به بافت خاک و رطوبت محیط بستگی دارد. بطوریکه در خاکهای سبک عمق 15 تا 20 سانتی متر و در خاکهای سنگین 10 تا 12 سانتی متر توصیه می شود. تکثیر رویشی شیرین بیان  اقتصادی تر است و اغلب از این روش برای تکثیر گیاه استفاده می شود. (1،3)

روش کاشت

شیرین بیان را می توان توسط بذر یا از طریق رویشی تکثیر کرد. از آن جا که بذر شیرین بیان پوستۀ ضخیمی دارد و این پوسته قوۀ رویشی آن را کاهش می دهد، قبل از کاشت باید خراش های مناسبی در سطح پوسته ایجاد کرد. تکثیر توسط بذر به دو روش مستقیم و غیر مستقیم انجام می گیرد.

کشت مستقیم: شیرین بیان را در زمان مناسب به صورت ردیفی با فواصل ذکر شده کشت می کنند. پس از کاشت زمین را باید به مقدار کافی آبیاری کرد.

کشت غیر مستقیم: در زمان مناسب بذرها را در خزانۀ هوای آزاد که بستر آن به همین منظور آماده شده است کشت  می کنند. پس از کاشت به منظور ایجاد تراکم در بستر سطحی خاک غلتک مناسبی باید زده شود. آبیاری منظم و مبارزه با علف های هرز در طول رویش گیاهان نقش عمده ای در سرعت رشد شیرین بیان دارد. در اواسط پائیز اقدام به انتقال نشاها به زمین اصلی می شود برای هر هکتار زمین به 30 هزار نشا نیاز می باشد.

تکثیر رویشی: تکثیر رویشی از طریق تقسیم ریشه انجام می گیرد. گیاهان 3-4 ساله را باید از خاک خارج کرد . پس از تمییز کردن ریشه ، قطعاتی به طول 15-25 سانتی متر از آن جدا و در عمق مناسب کشت می شوند. در هر هکتار زمین به 40-70 هزار قلمۀ ریشه ای نیاز است.

محققان در تحقیقات خود نشان داده اند که بیشترین عملکرد ریشه هنگامی به دست می آید که برای کاشت از قطعات ریشه به طول 21-30 سانتی متر و به ضخامت 4/1-2 سانتی متر استفاده شود.پس از کشت بلافاصله باید زمین را آبیاری نمود.(1)

تناوب کاشت

چون گیاه شیرین بیان حدود 10 تا 15 سال در یک منطقه باقی می ماند و رویش اولیه گیاه بسیار کند است از این رو آن را باید با گیاهانی به تناوب کشت کرد که سبب گسترش علفهای هرز نشوند. گیاهان وجینی گیاهان مناسبی برای تناوب کشت با شیرین بیان هستند.(1)

مراقبت و نگهداری

رویش گیاهان از اواسط بهار آغاز می شود. رشد شیرین بیان در سال اول رویش کند و بطئی است و علف های هرز می توانند بدون رقابت و به سرعت توسعه یابند، لذا، کنترل علف های هرز قبل از کشت و نیز تهیۀ بستر فاقد علف هرز ضرورت دارد. از این رو در سال اول رویش علف های هرز را به طور مکانیکی ( با دست یا کولتیواتور) باید وجین کرد. در بهار به منظورتوسعۀ ریشه قبل از ریزش برگها ، ساقه های شیرین بیان را از فاصلۀ 10 سانتی متری سطح زمین باید قطع و از زمین خارج کرد. تاکنون آفت یا بیماری خاصی بر روی شیرین بیان مشاهده نشده است.(1،3)

جمع آوری محصول

چنانچه شیرین بیان به روش رویشی تکثیر شده باشد سه تا چهار سال ولی اگر تکثیر توسط بذر انجام گرفته باشد پنج تا شش سال پس از کاشت می توان ریشه را برداشت کرد. زمان مناسب برای برداشت ریشه فصل پائیز پس از خشک شدن اندامهای هوائی بر اثر سرماست. ریشه ها را در سطوح کوچک کشت با دست ولی در مقیاس وسیع با ماشینهای مخصوص برداشت می کنند. از آنجا که مواد موثره شیرین بیان در آب حل می شود. لذا ریشه ها را خیلی سریع و با آب جاری باید شست. پس از تمیز کردن پوست ریشه ها را باید جدا کرد سپس آنها را به قطعات 10 تا 15 سانتی متری تقسیم و خشک نمود. برای خشک کردن نباید از نور مستقیم با درجه حرارت بالا استفاده کرد. چنانچه از خشک کن های الکتریکی استفاده شود دمای مناسب 40 درجه سانتی گراد می باشد. ریشه های خشک شده ترک خورده و شکاف بر می دارند. عملکرد ریشه خشک در گیاهان سه ساله به 5/1 تا 2 تن در هکتار می رسد. نسبت ریشه های تازه به خشک 5/3 به 1 می باشد. (1،3)

قسمت های مورد استفاده

قسمت مورد استفاده شیرین بیان ریشه گیاه می باشد.

زمان بهره برداری

پنج تا شش سال پس از کاشت می توان ریشه را برداشت کرد. زمان مناسب برای برداشت ریشه فصل پائیز پس از خشک شدن اندامهای هوائی بر اثر سرماست.(1،3)

ویژگیهای دارویی و درمانی

ترکیبات شیمیایی و اسانس های گیاه

ریشه شیرین بیان دارای گلوکز ،‌ساکاروز ، آسپاراژین ، مواد آلبومیدی ،‌رزین و کمی اسانس میباشد . ماده اصلی که باعث شیرینی این گیاه است گلیسیرین خوانده می شود . در شیرین بیان ماده ای بنام لکوریتی جننی چالکون وجود دارد که خاصیت دفع اسپاسم عضلات را داراست .

مهمترین ترکیب موجود در ریشه های این گیاه اسید گلیسریزیک است که 50 بار از شکر شیرین تر می باشد و مقدار آن با توجه به شرایط محیطی و واریته ی گیاه بین 5 تا 20 درصد می باشد.

این گیاه حاوی ترکیبی به نام "اسید گلی سیریزیک" مخلوط با نمک‌های پتاسیم و کلسیم است. گلی سیریزین و اسید گلی سیریزیک برای درمان زخم‌های گوارشی مفید است.  فرآورده‌های حاصله از شیرین بیان از ریشه‌ها و ساقه‌های زیرزمینی گیاه فراهم می‌آیند. گلی سیریزین و اسید گلی سیریزیک مهمترین مواد موجود در این گیاه هستند. ریشه‌های این گیاه حاوی کومارین، فلاون، روغنهای فرار و استرول گیاهی نیز هست. (3،4،5،6)

فرآورده ها

قرص آلتادین، آنتی دیابتیک، دی- رگلیس، لیکوفار، ماسومنت، منتازین، رازین، رگلیس معطر، شیرینوش، چای کیسه ای شیرین بیان.

خواص درمانی

شیرین بیان از نظر طب قدیم ایران معتدل است . مهمترین خاصیت شرین بیان که جدیدا کشف شده است و در آلمان و اروپا و آمریکا استفاده می شود درمان کننده زخم معده و سرطان معده است. برای تقویت عمومی بدن، نرم کردن سینه ، درمان زخم ها وتاول های پوست ، برای برطرف کردن زخم و التهاب دهان ، ورم معده، درمان سوء هاضمه، از بین بردن نفخ شکم، رفع سردرد، تقویت چشم، درمان موخوره،  برای رفع بوی بد زیر بغل و پا   موثر است. تنگی نفس را تسکین می دهد.

از شیرین بیان برای درمان انواع سرفه‌ها و نیز به عنوان یک داروی مسکن در پوست، اسپاسم و تورم، برونشیت، روماتیسم و روم مفاصل و به عنوان ملین استفاده می‌شود.  بسیاری از پزشکان فرآورده‌های تهیه شده از ریشة این گیاه را برای درمان زخم گوارشی و التهاب معده مزمن تجویز می‌کنند (گاستریت مزمن).

بررسی های اخیر دانشمندان نشان داده است نوعی ترکیب متشکل از گیاه شیرین بیان می تواند از شیوع سلول های سرطانی در بدن جلوگیری کند.

نتایج به دست آمده از محققان دانشگاه نیویورک نشان می دهد ترکیبات گیاه شیرین بیان که حاوی اسید گلیسیرین است، می تواند از انتشار نوعی سلول عفونت بافت های پیوندی بدن را به دنبال دارد جلوگیری کند. این عفونت ها باعث ایجاد تومور و تورم آن ها در زیر پوست می شود.

کاوش های دانشمندان حاکی از آن است افرادی که سیستم دفاعی بدن آن ها دچار اختلال شده است، بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به این عارضه قرار می گیرند. نتایج این بررسی ها در نشریه تحقیقات بالینی منتشر شده است.

شیرین بیان در ترک سیگار تاثیر بسزایی دارد.برگ‌های توتون خیس شده در جوشانده گیاه شیرین بیان، سیگار را خوش طعم کرده و خاصیت سرطانی آن را کاهش می‌دهد.همچنین، این گیاه می‌تواند به عنوان یکی از داروها و وسایل ترک سیگار به کار رود.شیرین بیان مسکن تشنگی و التهاب معده بوده و احشاء داخلی بدن را شست‌وشو می‌دهد.شیرین بیان در التهابات مجاری تنفسی به عنوان نرم کننده و خلط‌آور استفاده فراوانی داشته و بسیار مفید است.

عرق  شیرین بیان  برای درمان  سرفه و گرفتگی صدا،  کم خونی، زخم  و عفونت های  لثه، بدبویی دهان و اشتها مفید  است.(3،4،5،7،8)

نحوه و میزان مصرف

دم کرده شیرین بیان : مقدار 50گرم ریشه بدون پوست شیرین بیان را آسیاب کرده و در یک لیتر آب جوش بریزید و بگذارید مدت 10 دقیقه دم بکشد.

جوشانده شیرین بیان : 20 گرم ریشه شیرین بیان بدون پوست را آسیاب کرده و در 100 گرم آب ریخته و آنقدر بجوشانید که دو سوم آن باقی بماند.

 شربت شیرین بیان : ریشه شیرین بیان بدون پوست را آسیاب کرده و با آب مخلوط کرده و آنقدر بجوشانید تا غلیظ شود به منظور درمان زخم معده و سرطان معده شربت شیرین بیان را تهیه کرده و هر روز به مقدار یک قاشق غذا خوری قبل از غذا به مریض بدهید و اگر این عمل را تا 4 ماه تکرار کنید شخص معالجه خواهد شد .

تکه های شیرین بیان : مانند آب نبات می توانید در دهان گذاشته و بمکید .

به منظور تقویت چشم و رفع سردرد از فرمول زیر استفاده کنید :

2 گرم ریشه شیرین بیان را پودر کرده و با یک گرم شکر و یک گرم رازیانه مخلوط کنید سپس آنرا در آب خیس کرده و هر روز بخورید.(3،7 )

مضرات
استفاده زیاد از شیرین بیان برای طحال مضر است و اگر می خواهید از شیرین بیان برای برطرف کردن بیماری و برای مدت طولانی استفاده کنید بهتر است آنرا با کتیرا بخورید .(5 ،2)

احتیاطات مصرف

 مصرف بی رویه ی ریشه های این گیاه بدلیل تحریک غدد فوق کلیوی و ترشح بیش از اندازه ی هورمون آلدسترون ممنوع اعلام گردیده است. این حالت سبب عوارضی چون اختلال در فعالیت های متابولیسمی، بالا رفتن فشار خون  و ... می گردد. مصرف این گیاه در دوران بارداری و شیردهی منع شده است.(6)

منابع

1)    امیدبیگی,ر.رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی.طراحان نشر.76.

2)    ولاگ,ژ(ترجمه ساعد,ز).گیاهان دارویی.ققنوس.79.

3)      http://daneshnameh.roshd.ir

4)      http://www.iranmania.com

5)      http://www.irteb.com

6)      http://www.mdplant.blogfa.com

7)      www.parsiteb.com

8)      http://www.sabziran.ir

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    پيام هاي ديگران()   لینک

---

+ رازیانه ، اکسپکتورانت طبیعی

نامها و تیره گیاه

نام فارسی:    رازیانه

نام علمی :    Foeniculum vulgare MILL.

 

مشخصات گیاهشناسی

اختصاصات ظاهری گیاه

رازیانه گیاهی علفی و معطر به ارتفاع 1-2 متر است. برگها دارای بریدگی با پهنک منقسم به قطعات نازک نخی می باشد. این گیاه به حالت وحشی گیاهی چندساله است ولی اگر پرورش یابد به صورت گیاه دو ساله می باشد. بر روی شاخه های منشعب ، خطوط طولی مشخص تشخیص داده می شود. دمبرگهای آن نیز در فواصل معینی از ساقه حالت غلاف مانند پیدا می کند. ظاهر کلی رازیانه مخصوصاً از نظر نوع برگ بی شباهت به شوید نیست ولی بوی معطر، مطبوع، ساقه ی مرتفع و ریشه ضخیم گیاه به سهولت آن را از شوید متمایز می کند.

گلها به رنگ زرد و مجتمع به صورت چتر مرکب است. پهنای گل آذین در حدود 15 سانتی متر می باشد. میوه کوچک به طول 6-12 میلی متر و عرض 2-4 میلی متر و دارای بوی معطر می باشد. سطح دانه بی کرک ، شیاردار به رنگ سبز روشن و در بعضی نمونه ها زرد روشن است . مریکارپ آن ارتباط کمی با هم دارند به طوری که گاهی اوقات از هم جدا می باشند. طعم آن معطر ، کم و بیش شیرین، بوی آن ملایم و به حالت تازه ناپسند است .ریشه گیاه ضخیم، دوکی شکل و به رنگ مایل به سفید و دارای بوی معطر و مطبوع است.(2)

واریته های وحشی رازیانه میوه های با طعم تلخ دارند. تعداد کروموزومهای گیاه 2n=22 می باشد. تیره چتریان حدود 275 جنس و 2850 گونه دارد که در کشور ما 100 جنس و 450 گونه از این خانواده وجود دارد. رازیانه دارای انواع مختلفی می باشد مانند رازیانه تلخ، رومی و رازیانه فلورنس که هر کدام دارای ویژگیهای خاصی می باشند.

گونه های گیاه

در ایران برای جنس foeniculum فقط چند گونه علفی چند ساله ی دارویی گزارش شده که به صورت خودرو و زراعی به نامهای مترادف Anethum foeniculum f.vulgare و f.officinalis وجود دارند. در دیگر کشورها واریته ها و کولتیوارهایی برای گونه ی f.vulgare معرفی شده است که واریته رازیانه شیرین (sweet dulce fennel) و کولتیوار purpureum  از آن جمله اند.واریته مذکور دارای غده های زیرزمینی بوده و بعنوان سبزیجات مصرف می شود.(3)

محل رویش و پراکندگی گیاه

این گیاه بیشتر بر روی شیب های صخره ای و کوهستانهای خشک ، آهکی، آفتابگیر، قابل نفوذ و فاقد رطوبت زیاد می روید.

سرزمین اصلی این گیاه در نواحی دریای مدیترانه و در بسیاری از کشورهای گرمسیر اروپایی است. اغلب بصورت وحشی در اروپای غربی و مرکزی,. چین, ژاپن, اتیوپی, آفریقای جنوبی, آمریکای شمالی و جنوبی و نیوزیلند دیده می شود. رازیانه در زمینهای بایر, تاکستانها و در کنار جاده ها و مسیرهای راه آهن در آب و هوای گرمتر رشد می کند. در ایران بیشتر در نواحی شمالی و مناطق مختلف البرز در ارتفاعات 700-750 متری پراکندگی دارد.(4،7)

 مراحل فنولوژی گیاه

رازیانه دوره رویشی تقریباً طولانی دارد ، بذر آن 2-3 سال قوه رویشی خود را حفظ کرده و در شرایط مناسب 14-20 روز پس از کشت سبز می شود. رشد اولیه گیاه بسیار کند است به طوری که رویش دانه تا  تشکیل ساقه 2-2.5 ماه به طول می انجامد. در سال اول رویش گلها در اواسط تیر و زمان مناسب  برداشت اوایل مهر است.(1)

در سالهای بعد معمولاً این زمان جلو می افتد و به طور معمول عمر گیاه 4-5 سال می باشد. بذور 2 ساله و به ندرت 3 ساله از کیفیت خوبی از نظر قوه نامیه برای کشت برخوردارند. به طور کلی مراحل رشدی رازیانه را می توان به 5 مرحله تقسیم نمود که این مراحل عبارتند از:

1.      مرحله جوانه زنی Germination: مرحله است که با جذب آب و متورم شدن بذر شروع شده و با ورود ریشه چه به داخل خاک و خروج ساقه چه از خاک تمام می شود.رازیانه گیاهی اپی جیل است.

2.      سبز شدن Emerging or Regitative : پس از ظهور برگهای لپه ای ابتدا یک برگ رشته ای ظاهر شده و مابقی برگهای رشته ای پس از چند روز ظاهر می شود در این مرحله حدود 7-13 روز برگ رشته ای ظاهر می شود.

3.      طویل شدن Elongation : هنگامی که برگهای رشته ای به طور انبوه بر روی گیاه ظاهر شدند سپس میان گره های بالاتر سریع تر طویل شده و طول بیشتری پیدا می کند در این مرحله غلاف هر برگ کاملاً مشخص شده و برجستگی در محل هر گره نمایان می شود. درمرحله طویل شدن معمولاً 7-10 گره نمایان شده و 5-7 میان گره نیز طویل می شود.

4.      گلدهی Flowering : در این مرحله با متورم شدن آخرین غلاف که حاوی گل آذین است شروع می شود سپس گل آذین ظاهر شده و دمگل شروع به طویل شدن می کند پس از خاتمه طویل شدن دمگلها شروع به باز شدن می کند که باز شدن گلها از خارج به داخل است.

5.      دانه بندی یا رسیدن: در این مرحله مواد فتوسنتزی به دانه انتقال پیدا می کند و بذر همزمان با پر شدن ، طویل تر و حجیم تر می شود. در مراحل اولیه سرعت طویل شدن از سرعت رشد عرضی بیشتر است و لذا بذر طول بیشتری دارد. با خاتمه ی انتقال مواد فتوسنتزی بذرها کم کم قهوه ای رنگ شده ، رطوبت از دست داده و آماده ی برداشت می شود.

کشت و پرورش گیاه

نیازهای اکولوژیکی

دستیابی به محصول رضایت بخش رازیانه به شناخت نیازهای طول دوره زندگی گیاه  بستگی دارد و لازم است در برنامه ریزی کشت این محصول مورد توجه قرار گیرد این نیازهادر قسمتهای زیر به تفکیک صورت گرفته است:

کشت رازیانه یابد در زمینهایی صورت بگیرد که دارای آب کافی باشد. آبیاری در زمان مناسب تأثیر مثبتی بر روی کمیت و کیفیت مواد موثره گیاه دارد.

بهترین زمان برای کار ابتدای رویش گیاه، مرحله تشکیل ساقه و همچنین مرحله نمو گل می باشد به همین منظور آبیاری در ابتدای رشد هر دو هفته یکبار و پس از شروع طویل شدن ساقه هر هفته یکبار انجام می گیرد .

 نیازهای اقلیمی و حرارتی

هوای گرم برای رشد و نمو این گیاه مطلوب می باشد و رشد این گیاه در مناطقی که دارای تابستان طولانی و زمستان سرد نباشد موفقیت آمیز است. جوانه زنی بذور در دمای 6-8 درجه سانتی گراد انجام می گیرد. ولی درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی بین 15 تا 16 درجه و دمای مطلوب در طول رویش و طی زمان تشکیل میوه 20-22 درجه می باشد که اپتیمم آن 25 درجه معرفی شده است. طبق گزارشات موجود پائین ترین و بالاترین درجه حرارت قابل تحمل برای رازیانه به ترتیب 7 و 27.5 درجه سانتی گراد بیان گردیده است و بالاترین درجه حرارت قطع کنندگی جوانه زنی 27.2-29.4 درجه سانتی گراد است . در زمستانهای بسیار سخت و طولانی ریشه ی گیاه دچار سرمازدگی و خشک شدگی می گردد.(1)

نیاز خاکی

رازیانه گیاهی است که روی صخره های دریایی ، راه های ساحلی و زمینهای شخم نزده می روید و بهترین خاک برای زراعت این گیاه خاکهای لومی-رسی با مواد و عناصر غذایی و ترکیبات هوموسی کافی می باشد. خاکهای سبک و عاری از مواد آلی تأثیر منفی در عملکرد دارد.

خاک رازیانه باید دارای عمق کافی 25-30 سانتی متر و دامنه ی عمق این گیاه از نظر PH در محدوده ی 4.8-8 می باشد.(1)

نیاز نوری

مزارع کشت رازیانه باید آفتابگیر باشد زیرا کمبود نور رشد رویشی و رشد زایشی گیاه را به تأخیر می اندازد.

 مواد و عناصر غذایی مورد نیاز

رازیانه در طول دوره رویش به مواد غذایی نسبتاً زیادی احتیاج دارد. کودهای دامی کاملاً نپوسیده نیز تأثیر نامناسبی بر رشد ریشه دارد از این رو باید در افزودن این کودها در زراعت رازیانه دقت نمود.

کود ازته یکی از کودهای مورد نیاز گیاه می باشد زیرا به مقدار زیاد سبب تحریک رشد رویشی و رشد زایشی شده و رشد زایشی را مختل می کند و سبب کاهش شدید عملکرد می شود. ضمناً افزایش کود ازته در خاک علاوه بر کاهش عملکرد سبب کاهش مقاومت گیاه در مقابل سرمای زمستانه نیز می شود. کاهش ازت نیز باعث زرد شدن رنگ برگها و توقف رشد برگ و کاهش رشد بوته می شود. طبق گزارشات موجود اضافه کردن 50-90 کیلو گرم ازت در فصل بهار به صورت سرک در خاکهای تهی پیشنهاد می شود. ضمناً اضافه نمودن 20-30 کیلوگرم در هکتار در پاییز سال اول رویش تأثیر عمده ای در افزایش عملکرد در سال دوم خواهد داشت و چنانچه رویش گیاه در سال دوم به کلی انجام گیرد در بهار سال دوم 20-40 کیلوگرم در هکتار به خاک اضافه می شود. طبق تحقیقات دیگری که بر روی این گیاه انجام شده بیان گردید که در دومین سال کشت ، اضافه نمودن 50-150 کیلوگرم در هکتار ازت باعث افزایش عملکرد شده است.همچنین افزودن 200 کیلوگرم در هکتار ازت پس از سبز شدن سبب افزایش محصول بذر به مقدار به مقدار 51.69 درصد و افزایش اسانس به مقدار 33.5 درصد می گردد. درحالیکه این مقدار ازت سبب کاهش کیفیت اسانس میوه شده و مقدار آنتول اسانس را کاهش می دهد.(1)

فسفر نیز از عناصر مهم و ضروری گیاه بوده و باعث می شود دانه بندی و رشد دانه بهتر شده همچنین باعث زودرسی گیاه می شود. فسفر را در پاییز به زمین اضافه می کنند. درصورتیکه در طول رویش گیاه میزان فسفر کم باشد برگها به رنگ سبز تیره درآمده ، رشد گیاه کم شده و نبات به ارتفاع کامل نمی رسد و مقدار عملکرد نیز کم می شود. میزان فسفر مورد نیاز گیاه بین 80-120 کیلوگرم در هکتار تجویز می گردد. طبق تحقیقات انجام شده استعمال فسفر و ازت به تنهایی و همچنین ترکیب N+P به طور نیمه کامل در یک زمان میزان آنتول را در اسانس رازیانه افزایش داده در صورتیکه استعمال کودهای N وP به طور کامل باعث افزایش فنچون در اسانس رازیانه گردید.

پتاس نیز یکی از عناصر مورد نیاز گیاه می باشد که باعث افزایش مقاومت گیاه در مقابل بیماریهای قارچی و عوامل نامساعد جوی می شود. کمبود این عنصر سبب می شود که رنگ برگها زرد مایل به سبز شده و حاشیه برگها خشک و سیاهرنگ (ابتدا قهوه ای سپس سیاه) می شود و برگها شروع به ریزش می نمایند. پس بهترین مقدار پتاس با توجه به آزمایش خاک بین 40 تا 60 کیلوگرم در هکتار می باشد که قبل از کشت در زمان شخم پاییز همواره با فسفر به زمین داده می شود.

تأثیر مواد مختلف بر عملکرد میوه

 

زمان و فواصل کاشت

رازیانه دوره رویشی نسبتاً بلندی دارد. لذا کاشت این گیاه باید اوایل سال( اواخر زمستان، اوایل بهار) انجام پذیرد. البته بعضی از محققین کشت رازیانه را در فصل پاییز (مهر یا آبان) توصیه می کنند .

در کشت ردیفی بذرها را در ردیفهایی به فواصل 36-48 سانتی متر کشت می کنند به طوری که عملکرد در سال بعد در ردیفهای 36-48 سانتی متر 0.9 تن در هکتار و در ردیفهایی به فواصل 24 سانتی متر به 0.4 تن در هکتار کاهش می یابد.بعضی از محققین نیز اصرار داشتند که بهترین فاصله بین ردیفها 60 سانتی متر و فاصله بین بوته ها 25 سانتی متر ( بر اساس تراکم 67 هزار بوته در هکتار ) می باشد.عمق بذر رازیانه در موقع کاشت 2-3 سانتی متر باید باشد. تعدادبذر در هر متر طول ردیف 60-80 عدد و مقدار بذر برای هر هکتار زمین 8-10 کیلوگرم مناسب است.(1)

روش کاشت

از آنجا که بذور رازیانه از قوه رویشی مناسبی برخوردارند کشت مستقیم در زمین اصلی نتایج خوبی دربرخواهد داشت و در اکثر کشورها این از این روش استفاده می شود. کشت ردیفی رازیانه با استفاده از ردیف کار غلات انجام می گیرد پس از انجام عملیات تسطیح و آماده سازی زمین در اواخر زمستان یا اوایل بهار عملیات کاشت انجام می شود پس از کشت زمین را آبیاری می کنند. (1)

تناوب کاشت

رازیانه را می توان با اکثر گیاهان به تناوب کشت نمود ولی بهتر است این کار با گیاهانی که سبب افزایش مواد غذایی و بهبود بافت خاک گردند ، انجام گیرد . تناوب کاشت رازیانه با گیاهانی نظیر گوجه فرنگی ، ذرت و یونجه مناسب نیست. به واسطه بیماریهای مشترک بین رازیانه و اکثر گیاهان تیره چتریان نظیر هویج ، انیسون، شوید و زیره سیاه تناوب کاشت با آنها نیز مناسب نمی باشد و ممکن است سبب گسترش آفات و بیماریها شده و خسارات سنگینی به محصول وارد آورد. حداکثر 3-4 سال پس از برداشت رازیانه مجدداً می توان آن را در همان زمین کشت نمود.(1)

آماده سازی زمین

در اواخر زمستان (اوایل پاییز) کودهای کاملاً پوسیده را به زمین می افزایند سپس شخم عمیق زده کودهای شیمیایی را (فسفر و پتاس) به خاک می دهند و آن را به وسیله دیسک به عمق 20-25 سانتی متر خاک می فرستند سپس زمین را تسطیح کرده و بستر را برای کشت آماده می کنند.(1)

مراقبت و نگهداری

در فصل بهار (خرداد) ضروری است با استفاده از علف کشهای مناسب به مبارزه با علفهای هرز پرداخت . از بین علف کشها می توان به مرکازین به مقدار 4-5 کیلوگرم در هکتار اشاره کرد و چنانچه گیاهان در فصل پاییز کشت شوند بعد از کاشت بذر و قبل از رویش آنها استفاده نمود. علف کش آرزین به میزان 3-3.5 کیلوگرم در هکتار قبل از کشت نیز به کار برده می شود که نسبت به مرکازین اثر بیشتری دارد. از علف کشهای انتخابی می توان از آفالن به مقدار 1.5-2 کیلوگرم در هکتار در هنگامی که طول گیاه به 15-20 سانتی متر می رسد استفاده نمود. در سالهای دوم و سوم رویش استفاده از مرکازین به مقدار 4-5 کیلوگرم در هکتار یا از آرزین به مقدار 3-3.5 کیلوگرم در هکتار اوایل بهار قبل از شروع مجدد رشد گیاه می توان استفاده نمود.(1)

 آبیاری

بهترین زمان برای آبیاری ابتدای رویش گیاه ، مرحله ی تشکیل ساقه و مرحله نمو گلها می باشد به همین دلیل آبیاری در ابتدای رشد هر دو هفته یکبار و پس از شروع طویل شدن ساقه هر هفته یکبار انجام می گیرد که بسیار مطلوب می باشد.( دوره آبیاری غالباً در این گیاه به طور متوسط 9-11 روز یکبار است).

مبارزه با آفات و بیماریها

آفات در طول رویش ممکن است خسارت سنگینی به گیاه رازیانه وارد کند این خسارت عمدتاً از جانب سن های لکه دار ( lygaeas) وارد می شود. این حشرات با مکیدن شیره گیاه  سبب ضعف آن و کاهش عملکرد می شود. برای مبارزه با این آفات می توان از دیتریفون Ditrifon و یا فاتوکس استفاده نمود. ضمناً آفت کشها و علف کشها را می توان به صورت مخلوط با هم به کار برد.

در مورد کشت این گیاه باید توجه کرد که رازیانه را هیچگاه نباید در مجاورت گیاهان سمی مانند بذرالبنج و گیاهانی از این قبیل کشت نمود زیرا هنگام برداشت ممکن است بذر رازیانه با بذور این گیاهان مخلوط نموده و با استفاده از آن ایجاد مسمومیت نماید.(1)

جمع آوری محصول

میوه های رازیانه به طور همزمان نمی رسند و پس از رسیدن از گیاه جدا و به اطراف پراکنده می شوند از این رو قبل از ریزش باید محصول را برداشت نمود.برداشت این گیاه به دلیل ساقه های بلند آن مشکل است و با استفاده از ماشین برداشت غلات می توان دانه های رازیانه را برداشت نمود. بخش های جمع آوری شده میوه ها می باشند. گیاهان را قبل از رسیدگی کامل میوه برداشت می کنند و بصورت دسته ای قرار داده و تا رسیدگی کامل آنها را رها می کنند. سپس آنها را برای کوبیدن روی پارچه های کتانی قرار می دهند.

 زمان برداشت محصول در سال اول اواخر شهریور ماه یا اوایل مهر است در حالی که در سال دوم و سوم این زمان به اوایل شهریور تغییر می یابد. محصول را می توان در دو مرحله برداشت کرد. در مرحله اول شاخه و سرشاخه های حامل چتر به طول 30-50 سانتی متر را برداشت می کنند به مدت 7-14 روز روی زمین باقی می مانند این مدت به وضعیت آب و هوایی منطقه بستگی دارد. در مرحله دوم این اندامها را با کمباین برداشت نموده و بذور را از سایر قسمتها جدا می کنند.

برداشت گیاهان در دو مرحله بستگی به اوضاع اقلیمی محل کشت گیاه دارد در صورت نامساعد بودن هوا و رطوبت بالا در دو مرحله توصیه نمی گردد زیرا ممکن است در طول مدتی که اندامها روی زمین قرار دارند مورد حمله ی قارچها و باکتریها قرار گیرند و اثرات نامطبوعی بر روی کمیت و کیفیت مواد موثره آن بگذارند. پس برداشت در موارد بیان شده بهتر است در یک مرحله صورت گیرد که در این مرحله شاخه ها و سرشاخه های حامل چتر برداشت می شود.

محصول برداشت شده را با احتیاط در حرارت 25-40 درجه سانتی گراد همراه با جریان هوا خشک می کنند. محصول خشک شده نباید بیش از 12 درصد رطوبت و حداکثر 2 درصد ناخالصی داشته باشد زیرا رطوبت بیش از حد مجاز بذور رازیانه مناسب نبوده و بر کیفیت مواد موثره تأثیر منفی داردبذور را می توان در سایه یا توسط خشک کنهای الکتریکی خشک نمود. درجه حرارت خشک کنها نباید بیش از 40 درجه سانتی گراد باشد زیرا ترکیبات اسانس رازیانه نظیر آنتول و استراگول فرار بوده و تحت تأثیر درجه حرارتهای بالای 40 درجه تبخیر می شوند و از کیفیت دارویی گیاه کاسته می شود. عملکرد رازیانه با توجه به شرایط اقلیمی محل رویش متفاوت می باشد عملکرد گیاه در سال دوم 1-2 تن در هکتار و در سال سوم رویش به 0.6-1.5 تن در هکتار می رسد.(1،7)

 قسمت های مورد استفاده

میوه ، برگ ، ریشه

زمان بهره برداری

زمان برداشت محصول در سال اول اواخر شهریور ماه یا اوایل مهر است در حالی که در سال دوم و سوم این زمان به اوایل شهریور تغییر می یابد.(1)

بازار گیاه

کشورهای اصلی عرضه کننده این گیاه شامل چین , رومانی , مصر, مجارستان , آرژانتین, بلغارستان, فرانسه و چکسلواکی هستند.(4)

ویژگیهای دارویی و درمانی

ترکیبات شیمیایی و اسانسهای گیاه

تمام پیکر رازیانه حاوی اسانس است و مقدار آن در قسمتهای مختلف گیاه متفاوت می باشد . مقدار اسانس در میوه و برگها 1-1.5 درصد و در ریشه 0.6-0.7 درصد می باشد درحالیکه در بسیاری از منابع ذکر شده است که میوه رازیانه دارای 10-12 درصد اسانس روغنی است که قسمت عمده آن را آنتول به میزان 50-70 درصد تشکیل می دهد.از دیگر ترکیبات اسانس 10-20 درصد استراگول، متیل اورانژ، فنچون و غیره می باشد. در میوه ترکیبات دیگری نظیر پروتئین به مقدار 18-20 درصد و چربی 12018 درصد نیز وجود دارد.

روغن حاصل از میوه ی رازیانه حالت روان ، به رنگ سبز تیره بوده و بوی مخصوصی دارد. روغن حاصل از میوه این گیاه دارای 4 درصد اسید پالمتیک ، 22 درصد اسید اولئیک ، 14 درصد اسید لینولئیک می باشد.(2)

در صد گرم برگ رازیانه تازه مواد زیر موجود است :
آب 90 گرم
پروتیئن 2/5 گرم
چربی 0/4 گرم
مواد نشاسته ای ا4/5 گرم
کلسیم 100 میلی گرم
فسفر 50 میلی گرم
آهن 2/5 میلی گرم
پتاسیم 400 میلی گرم
ویتامین آ 3500 واحد
ویتامین ث 30 میلی گرم(7)

طرز تهیه اسانس

این اسانس به وسیله تقطیر با بخار آب حاصل می شود. در آب بسیار کم محلول و قابلیت انحلال آن در کلروفورم و اتر زیا است. بو و طعم آن ملایم و معطر است و با گذشت زمان رنگ قهوه ای مشخصی پیدا می کند به همین دلیل باید در ظروف کاملاً دربسته ، خنک و دور از نور نگهداری شود.(2)

  فرآورده ها

از اجزاء محصولاتی نظیرقطره آنتی میگرن ، پودر جنرال تونیک ، محلول کاروای میکسچر ، پودر کارمیناتیف ، قطره فنلین ، محلول گریپ واتر ، پودر کارامین ، قرص منتازین ، قرص رازین ، قطره گاسترولان ، قطره توسیون، قطره شیر افزا ، قطره سنگل ، پودر سنالین ، شربت تیمیان می باشد.

خواص درمانی

رازیانه گیاه دارویی ارزنده ای است که در تغذیه و صنعت از آن استفاده فراوان می شود. کلیه اجزای آن دارای اسانس بوده و کاربردهای مختلفی دارد. به منظور بهره برداری از ریشه گیاه باید آنها را از گیاه سال اول یا دوم بدست آورد ولی بهرحال باید سفید بوده و چوبی نشده باشد.

ریشه گیاه اثر مدر قوی دارد همچنین اوره و اسید اوریک را دفع می کند و به علت مدر بودن در موارد کمی دفع ادرار ، دفع سنگ کلیه ، نفریت و بیماریهای نظیر آن مصرف می شود. اشتها آور و قاعده آور نیز می باشد. ضد عفونی کننده و ضد التهاب است که عمدتا براندامهای تنفسی و هضمی اعمال می شود و اثر ضد تشنجی بر ماهیچه شل دارد. بنظر می رسد شیردهی را تحریک می کند. البته مصرف زیادی از آن انقباض تشنجی به همراه دارد. دم کرده آن یا در چای علفی و شربت بعنوان اکسپکتورانت برای درمان بیماریهای بخشی تنفسی فوقانی و بعنوان مسکن و ضد عفونی کننده معده و روده همراه با نفخ و تشنج مصرف دارد.

از ساقه رازیانه و همچنین از باقیمانده ی تفاله آن بعد از تقطیر به عنوان مکمل در جیره غذایی دام در جهت افزایش شیر استفاده می شود. میزان اسانس ساقه بین 17-42 درصد است. برگ رازیانه را پس از رشد کامل گیاه و قبل از آغاز ظهور گلها و یا در شروع باز شدن اولین گل برداشت می کنند از برگ تازه و خام آن به عنوان سبزی و چاشنی در غذا استفاده می شود. ضمناً برگ رازیانه اگر زیاد مصرف شود اثر قاعده آور ظاهر می کند.

میوه این گیاه بوی مطبوعی شبیه انیسون دارد. اسانس آن محتوی اترهای فنولی است که عامل اصلی خاصیت دارویی محسوب می شود. میزان اسانس در این بخش از گیاه 1.5-8 درصد است که به عنوان بادشکن و ضد اسپاسم مصرف می شود. همچنین کاهش دهنده درد معده و محرک اشتها بوده و در کاهش بیماری مزمن استفاده می شود. ضمناً برای درمان سنگ کلیه و بیماریهای مجاری ادراری مفید است. میوه به عنوان نیرو دهنده ، آرامبخش ، زیاد کننده ترشحات شیر و قاعده آور است. دم کرده تخم آن برای سرفه مناسب بوده و در صنایع داروسازی ، بهداشتی ، آرایشی ، نوشابه سازی ، و صنایع غذایی کاربرد دارد.

بوی خاص رازیانه باعث می شود حشراتی مثل ساس، پشه و مورچه از محل های کاشت آن فرار کنند و به همین دلیل راه خوبی برای دور کردن حشرات از منزل به شمار می رود. از دم کرده این گیاه برای رفع چربی زیاد پوست استفاده می کنند و چنانچه موهای سر با این دم کرده شست و شو شود چربی زیاد پوست سر مرتفع شده و موها درخشندگی خاصی پیدا می کنند.(1،2،7،9)

نحوه و میزان مصرف

1.دم کرده رازیانه : مقدار یک قاشق چایخوری رازیانه را کوبیده و در یک لیوان آب جوش بریزید و آنرا بمدت 10 دقیقه دم کنید .

2.دم کرده برگ رازیانه : 30 گرم برگ رازیانه را در یک لیتر آب جوش ریخته و بمدت ده دقیقه دم کنید . این دم کرده مقوی اعصاب بوده و هضم غذا را سریع می کند .

 

مضرات

رازیانه چون گرم است بنابراین برای گرم مزاجها خوب نیست و اینگونه افراد باید آنرا با سکنجبین بخورند . زیاده روی در مصرف رازیانه معده راسست کرده و تشنج می آورد .(9)

احتیاط مصرف

بذر رازیانه پتانسیل ایجاد مسمومیت در انسان را دارد و مصرف زیاد آن پیشنهاد نمی شود. اسانس گیاه نباید به طور خوراکی مصرف شود.(7)

منابع

1)      امیدبیگی,ر.رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی.طراحان نشر.76

2)      زرگری,ع.گیاهان دارویی.جلد 2.دانشگاه تهران.76

3)      مجنون حسینی,ن و دوازده امامی,س.زراعت و تولید برخی گیاهان دارویی و ادویه ای. انتشارات دانشگاه تهران

4)      صمصام شریعت,ه.پرورش و تکثیر گیاهان دارویی.انتشارات مانی.74.

5)      پور نوایی,م.معرفی گیاهان دارویی ضد سرطان.انتشارات موسسه جنگلها

6)      شوالیه,آ(زارع زاده,ع).دایره المعارف گیاهان دارویی.ج2.انتشارات وصال

7)      http://www.boali.com/attari/razianeh.htm

8)      http://www.parsiteb.com

9)      http://ostadrooyesh.blogfa.com/post-7.aspx

    پيام هاي ديگران()   لینک

---

+ بابونه و درمان اگزما

نامها و تیره گیاه

نام فارسی:     بابونه آلمانی، بابونه معطر، بابونج، بابینه

 نام علمی :    Matricaria chammomilla

نام لاتین:       German Chamomile

نام عربی:       بابونج، قراص

تیره:              مرکبان Astraceae

تاریخچه

بابونه از قدیمی ترین گیاهان دارویی شناخته شده توسط انسان است. مردم مصر و یونان باستان از خواص دارویی آن مطلع بوده و برای درمان بعضی بیماری ها از این گیاه استفاده می کرده اند. دو تن از حکمای یونان باستان «پلینیوس» و «دیوسکورید» در تألیفات خود از بابونه به نام «کاماملون» یاد کرده و خواص درمانی آن را شرح داده اند.

مصریها، رومیها و یونانیان باستان از گلهای بابونه برای درمان آفتابزدگی، تب ها و قولنج استفاده می کردند. آلمانیها برای توصیف بابونه از عبارتی به نام "alles zutraut" استفاده می کنند که مفهوم این عبارت این است: "بابونه هر دردی را درمان می کند".

بابونه آلمانی برای مصریان و رومیان باستان یک گیاه شناخته شده بود و آن را به الهه خورشید تقدیم می کردند،چون بابونه آلمانی را داروی همه دردها می دانستند و از آن به عنوان آرام بخش،تسکین دهنده استفاده می کردند. بابونه آلمانی از قرن پانزدهم در اروپا به عنوان یک گیاه دارویی استفاده شد.

کشت انبوه بابونه آلمانی از قرن شانزدهم در کشور آلمان آغاز گردید وکشورهای پرتغال و فرانسه نیز از این گیاه جهت درمان بیماریها استفاده کردند. حتی در قرون وسطی از این گیاه جهت خوشبو کردن هوا استفاده می کردند و کف اتاق ها را با این گیاه می پو شاندند. (1،3)

 

مشخصات گیاهشناسی

اختصاصات ظاهری گیاه

بابونه گیاهی است یکساله و علفی که سرمای زمستان را به خوبی تحمل می کند. در مناطق معتدله علف هرز یونجه و ذرت است. بابونه در عرض جغرافیایی 63-64 درجۀ شمالی در سطوح وسیعی می روید.

ریشۀ بابونه مخروطی شکل و کم و بیش سطحی است. ریشه در  اواخر دورۀ رویش از انشعابهای فراوانی برخوردار می شود. ساقه استوانه ای شکل است. ارتفاع ساقه متفاوت و بسته به شرایط محل رویش بین 30-80 سانتی متر می باشد. شرایط اقلیمی نقش عمده ای در رشد، نمو و حتی شکل گل دارد. چنانچه بابونه در زمین های شور و غیر حاصلخیز بروید گیاهانی بسیار کوتاه(به ارتفاع 5 سانتی متر) با گلهای کوچک و ظریف تولید می کند. بابونه هایی که در این شرایط می رویند سالها واریته ای جداگانه( به نام سالینا) می دانستند و به علف مناطق شور( علف شور) معروف بود. پس از انتقال همان گیاه به شرایط اقلیمی مناسب ، گیاه به رشد و نمو طبیعی خود دست می یابدکه نشان دهندۀ تأثیر شرایط اقلیمی در رویش بابونه است.

 برگها بسیار منقسم ،باریک، کشیده و نیزه ای شکل یا سوزنی می باشند. برگها صاف و فاقد کرک هستند و به صورت متناوب نسبت به یکدیگر قرار می گیرند.

گلهای بابونه در انتهای ساقه های اصلی و فرعی ظاهر می شوند و بصورت گل آذین کاپیتول می باشد، که دو نوع گلچه در گل آذین دیده می شود: گلچه های زبانه ای به رنگ سفید که از نظر جنسی ماده هستند و گلچه های لوله ای به رنگ زرد که دوجنسی می باشند.گلچه های لوله ای زرد رنگ است و در اوایل رویش نیم کروی است که با نمو کامل گلها و باز شدن گلچه های لوله ای کم و بیش مخروطی شکل(کله قندی) می شوند. قطر گلها متفاوت و بین1 تا 3 سانتی متر است.گلهای بعضی از گونه های جنس آنتمیس شباهت زیادی به گلهای بابونه دارند که هنگام برداشت باید کاملاً مورد توجه قرار گیرند. قسمت میانی این گلها ( گونه های جنس آنتمیس) قبل و پس از باز شدن به صورت نیمه کروی باقی می مانند( مخروطی شکل نمی شوند).

 میوه، فندقه خاکستری رنگ یا زرد روشن  به طول 1 تا 5/1 میلی متراست. میوه از دو قسمت تشکیل شده است. یک قسمت شامل دانه(بذر) است که 20-25 درصد میوه را تشکیل می دهد. قسمت دیگر همان گلچۀ لوله ای خشک شده است که 75-80 درصد بقیۀ طول میوه را تشکیل می دهد.که وزن هزار دانه اش 02/0 تا 03/0 گرم است.بذرهای بابونه 2-3 سال از قوۀ رویشی مناسبی برخوردارند. چنانچه بذرهای این گیاه در شرایط مناسب نگهداری شوند 10-15 سال قوۀ رویشی خود را حفظ می کنند. بذرها 6-8 روز پس از کشت سبز می شوند. رشد اولیه این گیاه کند و بطئی است.اوایل بهار رشد گیاه سریع است و شاخه های متعددی تولید می کنند. بابونه شامل انواع بابونه اعم از بابونه آلمانی یا بابونه رومی (انگلیسی) است. (1 ،5، 3،4)

زمان گلدهی:   زمان گلدهی بابونه متفاوت است و به رقم وشرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد. گیاهان خودرو نسبت به گیاهان کشت شده زودتر به گل می نشینند. به طوری که در انواع خودرو اولین گلها در اواخر فروردین ظاهر می شوند. در انواع کشت شده گلدهی با تأخیر همراه است و اولین گلها اردیبهشت پدیدار می شوند. تمام گلها در مدت 10-16 روز ظاهر می شوند. (1)

محل رویش و پراکندگی گیاه

بابونه آلمانی بومی مناطق معتدل مدیترانه و آسیای صغیرمی باشد ولی در شمال و جنوب آمریکا وهمچنین در نقاط مختلف اروپا و استرالیا می روید. این گیاه در چمنزارها و اراضی شنی می روید.

 این گونه در ایران در شمال غربی اندیمشک، اطراف خرم آباد، اطراف شیراز و تهران به صورت خودرو یافت می شود. (1،4،5 )

بازار گیاه

کشورهای عمده تولید کننده این گیاه عبارتند از: مجارستان، روسیه، آرژانتین، آلمان، چک، اسلواک، فنلاند، مصر و اخیراً هندوستان.(2)

کشت و پرورش گیاه

نیازهای اکولوژیکی

اگرچه بابونه در کشت پائیزه قادر است سرمای زمستان را تحمل کند ولی برای گلدهی نیازی به گذراندن سرما(بهاره شدن) ندارد، بطوری که در کشت بهاره گیاهان نیز به گل می روند. بذر بابونه در دمای 6-7 درجۀ سانتی گراد جوانه می زند. ولی درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی بین 20-25 درجه سانتی گراد می باشد.

رشد و نمو بابونه در دمای روزانه بین 19-21 درجۀ سانتی گراد به خوبی انجام می گیرد. ولی بیشترین مقدار اسانس در درجه حرارت بین 20-25 درجه در گل ها ساخته و ذخیره می شود. بابونه به سرما حساس نیست ولی چنانچه در بهار در مرحله گلدهی با سرما مواجه شود تأثیر سویی بر عملکرد گل خواهد داشت.

بذر بابونه برای رویش احتیاج به نور دارد. این گیاه نیز در طول رویش به نور کافی نیاز دارد. به طوری که بابونه از مرحلۀ تشکیل غنچه تا کامل شدن گلها به مقادیر زیادی نور محتاج است. گیاهانی که در سایه کاشته می شوند مقادیر بسیار کم اسانس و کامازولن خواهند داشت . تحقیقات نشان می دهد که نور سبب افزایش اسانس و کامازولن می شود.

بابونه قادر به تحمل خشکی است ولی در مرحلۀ رویش بذر و همچنین در مرحلۀ تشکیل ساقه به مقادیر مناسبی آب نیاز دارد. تحقیقات نشان می دهد که آبیاری گیاهان در مرحلۀ پنجه زنی ، عملکرد گل را به طور قابل توجهی افزایش می دهد.

بابونه گیاهی شورپسند(هالوفیت) است ، اگر این گیاه در مناطق شور کشت شود ریشه قادر است 10 میلی گرم نمک در هر گرم ریشه ذخیره نماید. کشت بابونه در مناطق شور سبب کاهش عملکرد گل در مقایسه با گیاهان کشت شده در زمین های غیر شور می شود.

بابونه در هر نوع خاکی می روید، ولی خاکهای سبک شنی همراه با مقادیر فراوان ترکیبات آهکی خاکهای بسیار مناسبی برای کشت بابونه است. PH خاک برای بابونه بین 8/4 -8 مناسب است. تحقیقات نشان داده که بابونه را می توان در خاک های قلیایی با PH 9-2/9 نیز کشت کرد.(1)

مواد و عناصر غذایی مورد نیاز

بابونه در طول رویش به خاک خاص و مواد و عناصر غذایی فراوان نیاز ندارد و آن را در هر خاکی حتی خاکهای غیر حاصلخیز و تهی از مواد و عناصر غذایی می توان کشت کرد. اگرچه با کشت بابونه در خاکهای غیر حاصلخیز می توان به مقدار قابل توجهی گل دست یافت ولی کشت این گیاه در خاکهای حاصلخیز به طور عمده ای سبب افزایش عملکرد گل می شود.

تحقیقات نشان می دهد که برای تولید هر 1000 کیلوگرم گل و 3000 کیلوگرم پیکر رویشی ، گیاهان 85 کیلوگرم اکسید پتاس، 53 کیلوگرم ازت و 21 کیلوگرم اکسید فسفر از خاک جذب می نمایند.چنانچه بابونه در خاکهای سنگین رسی یا نیمه رسی کشت شود تا یک سال به افزودن کودهای حیوانی یا شیمیایی نیازی نخواهد بود. در چنین شرایطی عملکرد گل مناسب است.ولی، از سالهای دوم به بعد باید به کوددهی زمین اقدام نمود.

افزودن 20-30 کیلوگرم در هکتار ازت و 20-30 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر به خاکهای تهی از مواد و عناصر غذایی نتایج مطلوبی در افزایش عملکرد گل خواهد داشت.چنانچه خاک از پتاس تهی باشد توصیه می شود با توجه به کمبود این عنصر مقادیر مناسبی اکسید پتاس به خاک اضافه شود.

افزودن مقادیر مناسب مواد و عناصر غذایی به خاکهای شنی نقش عمده ای در افزایش عملکرد گل دارد. افزودن 40-60 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر قبل از کاشت به خاکهایی با PH خنثی و غیر حاصلخیز سبب افزایش عملکرد گل می شود. افزودن  30-40 کیلوگرم در هکتار ازت در فصل بهار به صورت سرک نتایج مطلوبی افزایش عملکرد گل دارد.

چنانچه بابونه به صورت یک کشته تکثیر شود سه سال بعد از کشت مواد غذایی موجود در خاک کاهش می یابد.از این رو مقادیر مورد نیاز مواد غذایی به خصوص پتاسیم و فسفر به خاک ضرورت دارد . در کشت پائیزه افزودن مقادیر مناسبی ازت در فصل پائیز نقش عمده ای در رویش برگهای طوقه ای (پنجه زنی) دارد. در تکثیر یک کشته از سال دوم قبل از رویش گیاه ، افزودن 60-70 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر، 50-70 کیلوگرم در هکتار اکسید پتاس و 10-20 کیلوگرم در هکتار ازت نقش عمده ای در افزایش عملکرد گل و اسانس دارد. در فصل بهار افزودن 40-60 کیلوگرم در هکتار ازت به زمین هایی که بابونه کشت می شود ضروری است.

بابونه اگرچه سرمای زمستان را تحمل می کند ، ولی سرمازدگی در فصل بهار (فروردین – اردیبهشت) صدمه های زیادی به محصول وارد می کند. گیاهانی که در فصل بهار دچار سرمازدگی می شوند نه تنها برگهایشان زرد و رشد گیاه متوقف می شود بلکه عملکرد محصول گل به طور چشمگیری کاهش می یابد. در چنین مواقعی افزودن 30-40 کیلوگرم در هکتار ازت در اواخر اردیبهشت نقش موثری در کاهش خسارت دارد.

 

 تأثیر مواد و عناصر غذایی بر عملکرد گل بابونه

 زمان و فواصل کاشت

زمان مناسب برای کشت پائیزه نیمه دوم شهریور و برای کشت بهاره نیمۀ دوم اسفند است. زمان کاشت نقش عمده ای در عملکرد گل بابونه دارد. در کشت پائیزه و بهاره بذرها در ردیف هایی به فاصلۀ 12-15 سانتی متر در زمین اصلی کشت می شوند.

در سال اول کاشت برای هر هکتار زمین به 3-5/4 کیلوگرم بذر با کیفیت مطلوب نیاز است. چنانچه بابونه به صورت یک کشته تکثیر شود از سال دوم به بعد باید از مقادیر کمتری بذر استفاده کرد. زیرا پس از برداشت گل بر اثر ریزش بذرها و رویش آنها باید به کاشت بذرها در نقاطی اقدام نمود که گیاهان تراکم کمتری دارند.

در کشت غیر مستقیم اواخر مهر زمان مناسبی برای کشت بذر در خزانۀ هوای آزاد است. نشاها 4-6 هفته بعد (اواخر آبان تا اوایل آذر) آمادۀ انتقال به زمین اصلی می شوند. فضای 30-40 سانتی متر مربع برای هر بوته در زمین اصلی سبب تولید حداکثر مقدار محصول گل و اسانس می شود. در کشت غیر مستقیم برای هر هکتار زمین به5/0-8/0 کیلوگرم بذر نیاز می باشد.

 

تأثیر زمان کاشت در عملکرد گل بابونه

 

روش کاشت

کشت بابونه توسط بذر انجام می گیرد. در کشت مستقیم اعم از کشت بهاره یا پائیزه پس از آبیاری زمین به کاشت ردیفی بابونه اقدام می شود. از آنجا که نور نقش عمده ای در جوانه زنی بذر دارد بذرها را باید به صورت سطحی در زمین کشت کرد. پس از کاشت غلتک مناسبی باید زده شود و از به کار بردن وسایلی که سبب به هم خوردن نظم ردیفها و پراکنده شدن بذرهای کشت شده شود باید پرهیز کرد.

در بعضی کشورها تکثیر بابونه به صورت یک کشته صورت می گیرد. این روش از آن جهت مناسب است که بذرها پس از رسیدن ریزش کرده و با بارندگی های پائیز سبز می شوند.در تکثیر یک کشته، قسمت هایی از زمین که گیاهان تراکم کمتری دارند باید کشت شود.

در کشت غیرمستقیم در زمان مناسب بذرها را در خزانه ای که بستر آن به همین منظور آماده شده باید کشت کرد. پس از کاشت سطحی بذر ، به منظور ایجاد تراکم در بستر سطحی خاک غلتک مناسبی باید زده شود. در زمان مناسب نشاها را به زمین اصلی منتقل و زمین را بلافاصله آبیاری می کنند. از آنجا که کشت بابونه هزینۀ زیادی را صرف می کند از این روش فقط در موارد ضروری استفاده می شود.

تناوب کاشت

بابونه را باید با گیاهانی به تناوب کشت کرد که زود برداشت شود و زمان کافی برای آماده سازی زمین در ماه های مرداد- شهریور وجود داشته باشد. تناوب کشت بابونه با گیاهانی مناسب است که سبب گسترش علف های هرز نشوند( مانند لوبیا ، خردل و نخود و...) تناوب کاشت بابونه با گیاهانی که بذرهای آنها به سهولت ریزش می کنند ( مانند غلات و اکثر گیاهان تیرۀ چتریان) مناسب نیست، زیرا ریزش بذرهای این گیاهان سبب گسترش علف های هرز می شوند.

چون بابونه به علف کشهای با مادۀ مؤثره تریازین حساس است لذا تناوب کاشت با گیاهانی مانند شوید ، گشنیز، زیرۀ سیاه و... که به علف کش مذکور مقاوم هستند مناسب نیست.

بابونه را می توان به صورت یک کشته( چند سال در یک زمین) کشت کرد. در این مورد 10 و یا حتی 100 سال می توان به کشت بابونه در یک زمین اقدام نمود. بعضی از کشورها مانند روسیه یا آلمان به مدت پنج سال اقدام به کشت این گیاه در یک زمین می کنند. کیفیت زمین و نوع علف های هرز نقش  عمده ای در تعیین  مدت زمان کاشت در یک زمین دارد. در صورتی که از روش یک کشته برای کاشت بابونه استفاده شود هر دو تا سه سال یا هر چهار تا پنج سال (بستگی به کیفیت خاک دارد) باید به مبارزه با علف های هرز زمین موردنظر پرداخت. از آن جا که چهار تا پنج سال پس از کاشت بابونه در یک منطقه ، ممکن است علف های هرز آن منطقه به علف کشهای مورد استفاده مقاوم گردند، توصیه می شود که پس از این مدت بابونه را در مکان دیگری کشت کرد.

آماده سازی زمین

پس از برداشت گیاهان قبل( گیاهانی که با بابونه به تناوب کشت می شوند) باید زمین را برای کشت بابونه آماده کرد. انجام شخم در زمین هایی که بابونه کشت می شود مناسب نیست مگر در مواقع ضروری. پس از شکستن سله ها و خرد کردن کلوخه ها و تسطیح زمین ، بستر را برای کاشت بذر آماده می کنند.(1)

مراقبت و نگهداری

آبیاری منظم(بابونه کمی خشکی دوست است) و نور فراوان و مبارزه با علف های هرز در ابتدای رشد گیاهچه ها(این گیاه رشد بطئی دارد)، نقش مهمی در افزایش عملکرد گل دارد.برای مبارزه با علف های هرز بابونه از علف کش مالوران به مقدار 3-4 کیلوگرم در هکتار به صورت محلول پاشی می توان استفاده کرد. زمان مناسب برای استفاده از این علف کش اواسط فروردین ماه است. این علف کش تأثیر سویی بر گیاه بابونه ندارد و می توان تا مرحلۀ دو تا سه برگی از آن استفاده نمود.

تا قبل از به ساقه رفتن بابونه از علف کش سیس 67 پروپ به مقدار 8/1-2 کیلوگرم در هکتار می توان استفاده کرد. تا قبل از به گل رفتن بابونه می توان از علف کش آفالون به مقدار 3-4 کیلوگرم در هکتار استفاده کرد. اگرچه استفاده از این علف کش برای بابونه مضر نیست ولی گلدهی را به تأخیر می اندازد.

در تکثیر یک کشته چنانچه علف های هرز به علف کشهای مذکور مقاوم شده باشند می توان از علف کش فوسیلاد به مقدار 2/1-2 لیتر در هکتار به صورت محلول پاشی استفاده نمود. برای تسریع در رشد و نمو و افزایش عملکرد گل توصیه می شود از علف کش و محلول های غذایی ( مانند محلول 4/0 درصد واکسال) به صورت مخلوط استفاده کرد.

پس از اولین برداشت گل، کاربرد محلولهای غذایی در تشکیل مجدد گل بسیار مؤثر است. اگرچه بابونه کم و بیش به کم آبی مقاوم است ولی در مواقعی که هوا برای مدتی خشک باشد و بارندگی کافی نباشد باید به آبیاری گیاهان اقدام نمود.(1،5 )

 جمع آوری محصول

برداشت بابونه کمی مشکل است چون در فصل برداشت، گلها به صورت غیرهمزمان می رسند و بوته ها هم دائما گل می دهند و هر چند روز یکبار بایستی برداشت صورت گیرد. هنگام برداشت، گلها بـه همراه 5 سانتیمتر از دمگل برداشـت می شوند.برداشت گل به همراه مقدار بیشتری دمگل سبب کاهش کیفیت اسانس می شود.

برداشت به موقع گلها بسیار مهم است و نقش مهمی در کیفیت و کمیت اسانس دارد. اگر گلها زودتر یا دیرتر از موعد مقرّر برداشت شوند در کاهش کیفیت مواد مؤثره نقش مؤثری دارند. اسانس از بدو تشکیل غنچه در گلها تشکیل می شود. و تا باز شدن گلها به تدریج بر مقدار آن اضافه می شود. گلها هنگامی که کاملاً باز می شوند( گلچه های سفید رنگ زبانه ای به صورت افقی قرار می گیرند) از بیشترین مقدار اسانس برخوردارند. پس از این مرحله از مقدار اسانس و کامازولن به تدریج کاسته می شود.3 تا 4 بار در سال گل ها را می توان برداشت کرد.

مقدار اسانس گلها در ساعات مختلف شبانه روز متفاوت است. ظهر هنگام تابش آفتاب ، گلها از بیشترین مقدار اسانس برخوردارند. برداشت گلها در روزهای ابری و سرد مناسب نیست و در این شرایط ازمقدار اسانس و کامازولن آن کاسته می شود.

برداشت گلها توسط کارگر هزینۀ زیادی دربر دارد و تنها در سطوح کوچک کشت می توان با کارگر محصول را برداشت نمود. ولی در سطوح وسیع کشت، برداشت تنها با ماشین های برداشت گل بابونه صورت می گیرد.گلهایی که با دست برداشت می شوند در مقایسه با گلهای برداشت شده با ماشین کیفیت مناسب تری دارند.

گلها را پس از برداشت بلافاصله باید خشک کرد. تأخیر در خشک کردن گلها سبب تغییر رنگ و کاهش کیفیت و کمیّت اسانس آنها می شود. چنانچه پس از برداشت گل امکان خشک کردن آنها نباشد، یا اگر وسیله برای انتقال آنها به کارخانه برای خشک کردن موجود نباشد، آنها را حتی برای مدت کوتاهی نباید نگهداری کرد. در این شرایط گلها باید در سایه پهن نمودتا از رطوبت آنها کاسته شود. هرچند می توان آنها را در هوای آزاد خشک کرد ولی استفاده از خشک کنهای الکتریکی برای خشک کردن آنها نتایج مطلوبی را به همراه دارد. گلهای خشک شده توسط خشک کنهای الکتریکی از رنگ مطلوب تری برخوردار می شوند. درجه حرارت مناسب برای خشک کردن گلها با استفاده از خشک کنهای الکتریکی 35-60 درجۀ  سانتی گراد است.

پس از خشک شدن گلها باید آنها را از ساقه و سایر اندامهای نامناسب پاک کرد. عملکرد گل به شدت به شرایط اقلیمی محل رویش ، روش کشت و روش برداشت گل بستگی دارد. عملکرد گل بابونۀ تازه 5/0 – 2 تن در هکتار است که پس از خشک شدن، 1/0-4/0 تن گل خشک به دست می آید.(1،2 )

  جمع آوری بذر

زمان مناسب برای برداشت بذر هنگامی است که گلچه های زبانه ای از حالت افقی خارج شده و به صورت عمودی (به طرف پائین) درآیند.در این مرحله رنگ گلچه های لوله ای قهوه ای تیره می شود. جمع آوری بذر زودتر از زمان مذکور مناسب نیست زیرا قوۀ رویشی بذرها به شدت کاهش می یابد. چنانچه بذرها با تأخیر برداشت شوند عملکرد بذر به شدت کاهش می یابد. زیرا، با کوچکترین ضربه یا وزش باد بذرها به اطراف پراکنده می شوند. پس از برداشت بذر، آنها را باید تمییز و در محل مناسبی نگهداری نمود. مقدار عملکرد بذر 30-150 کیلوگرم در هکتاراست.(1)

قسمت های مورد استفاده

قسمت مورد استفاده دارویی بابونه آلمانی کاپیتول خشک شده آن است.(4)

زمان بهره برداری

بهترین زمان بهره برداری از بابونه زمانی است که گلها کاملاً باز شده باشند.

ویژگیهای دارویی و درمانی

ترکیبات شیمیایی و اسانسهای گیاه

مقدار اسانس گلها متفاوت است و به شرایط اقلیمی محل رویش گیاه بستگی دارد و بین 4/0-5/1 درصد است. 12-20 درصد اسانس را کامازولن(نقش مؤثری در معالجۀ تورم دارد) تشکیل می دهد. کامازولن یک سزکویی ترپن است که از مادۀپیش ساز " پروکامازولن " (ماتریسین) تحت تأثیر حرارت به وجود می آید. از ترکیب های مهم دیگر اسانس بابونه می توان از بیزابلول ، اکسید بیزابلول و فارنزن نام برد.

فلاونوئیدها از دیگر ترکیبات گل بابونه هستند. مهمترین این فلاونوئیدها عبارتند از: آپی جنین، آپی جنین-7- گلی کوزید، لوتئولین.

ویتامین ث، کومارین ها ، مواد موسیلاژی و ترکیبات پکتینی نیز از ترکیبات دیگر گل بابونه هستند.

طرز تهیه اسانس

اسانس در قسمت پائینی گلچه های لوله ای به شکل قطراتی کروی در کیسه ها و مجاری ترشحی شیزوژن که با ایجاد شکاف در جدار حد فاصل سلولها به وجود می آیند تشکیل می شود.

رنگ اسانس به مقدار کامازولن موجود در آن بستگی دارد.در صورتی که اسانس به روش تقطیر با بخار آب بدست آید، پروکامازولن بی رنگ به کامازولن آبی رنگ تبدیل می شود.هرچقدر مقدار کامازولن بیشتر باشد اسانس به رنگ آبی تیره( شبیه جوهر آبی رنگ) مایل تر است.اسانس هایی که از مقدار زیادی کامازولن و بیزابلول برخوردار باشند اسانس های با کیفیت خوب خوانده می شوند.

تمام اعضای گیاه بابونه آلمانی دارای اسانس بسیار قوی شامل نوعی الکل بنام بورنئول یاکامفول است. حدود یک تا هشت درصد اسانس در گیاه وجود دارد.رنگ این اسانس آبی روشن  است  ولی در اثر کهنه  شدن به رنگ زرد مایل به قهوه ای در می آید. بوی این اسانس بسیار قوی و طعم آن معطر است. (1،4،5 )

فرآورده ها

قطره بابونه، چای کیسه ای بابونه، از اجزا قطره پروستاتان، محلول خوراکی رها، پودر شیرینوش، پودر کارامین، محلول کامی سل، کرم کامیل، محلول کامیلان، قطره گاسترولان.

خواص درمانی

گل های بابونه دارای خواصی مانند: مسکن و آرامبخش، التیام دهنده قوی زخم ها، ضدنفخ و ضد اسپاسم دستگاه گوارش، افزایش دهنده گلبول های سفید خون (تقویت سیستم دفاعی بدن) ،ضد آلرژی و آرام کننده ی گرفتگی های عادات ماهیانه است. گل های بابونه به دلیل داشتن فلاونوئید دارای اثر مرطوب کنندگی و لطیف کنندگی هستند و به همین دلیل در صنایع بهداشتی و آرایشی کاربرد گسترده ای دارند.

تحریک ناشی از سرماخوردگیها، زخمهای دیرخوب شونده، دمل (آبسه ها)، ورم لثه هاپسوریازیس، اگزما، ناراحتیهای کودکان مانند آبله مرغان، سوختگی در اثر کهنة بچه ها و قولنج در زمره دلایل متعارف مصرف چای بابونه، شستشو با آن یا انواع تنتورهای این گیاه محسوب می شود.

بابونه معمولاً موقعی مورد مصرف قرار می گیرد که عارضه آشکار شده باشد. اگر برای درمان زخم، آفتابزدگی یا هر نوع موقعیت جدی از بابونه استفاده می کنید ولی علایم بیماری رفع نمی شود یا بدتر میشود، در اسرع وقت با پزشک معالج خود مشورت کنید.

درمان قولنج، زخم، درد معده، سوزش سردل و گاز، غرغره کردن و شستشوی زخمهای دهان یا بیماری لثه ها،  برای تسکین ریه ها به هنگام سرما یا درمان سرفه، برای تسکین درد بواسیر، بریدگیها، اگزما یا گزش حشرات مورد استفاده قرار می گیرد.

مصرف کرم یا پماد بابونه به عنوان داروی موضعی روی پوست می تواند در کاهش علایمی نظیر پسوریازیس، اگزما یا سوختگیهای پرتو درمانی سرطان مفید واقع شود. پماد بابونه در ترمیم زخمهایی که بهبود آنها مستلزم مدت زمان طولانی است، مؤثر واقع میشود. می توانید گلهای بابونه خیس خورده یا تنتورهای این گیاه (محلولهای تهیه شده از گیاه مزبور، الکل و آب) را در داخل وان حمام بریزید و سپس در آن فرو روید. این کار به درمان یک سری از بیماریهای پوست از جمله بواسیر کمک می کند. برای درمان سرماخوردگی، بخور چای بابونه را که در داخل یک کتری ریخته یا چندین قطره از روغن بابونه را که در آب جوش ریخته شده است، استنشاق کنید.

از نظر خواص درمانی بابونه آلمانی تسکین دهنده سیستم عصبی، ضد تشنج، تب بر قوی، ضدالتهاب، ضد عفونی کننده و هضم کننده قوی است. بابونه آلمانی در درمان سوء هاضمه، رفع سردرد ، دردهای روماتیسمی، خرد کردن سنگ مثانه به کارمی رود.

 این گیاه تقویت کننده مغز، ادار آور و قاعده آور است. میزان ترشح شیر مادران شیرده را افزایش می دهد. درمان کننده سردرد و میگرن است. بابونه آلمانی یک گیاه قوی در خرد کردن سنگ مثانه و دفع آن است. برای رفع درد چشم، بابونه رومی را در سرکه ریخته و آنرا مصرف می کنند. به منظور تسکین دردهای عضلانی چای بابونه آلمانی نوشیده می شود. بابونه آلمانی یک داروی قوی در درمان بی اشتهایی و کم خونی است.این گیاه ضد التهاب ،ضد تشنج ، ضد نفخ، و تب بر است. ازاسانس گل بابونه جهت حفاظت پوست و به عنوان ماده ای موثر در رویش مو استفاده می شود.ترکیبات موجود در روغن بابونه آلمانی از پیشرفت ورم جلوگیری می کند و برای رفع  بی خوابی موثر است. از بابونه آلمانی جهت رفع استرس و سردردهای عصبی استفاده می شود. (2،3،4،5 )

نحوه و میزان مصرف

برای درمان قولنج، زخم و درد معده، سوزش سردل و گاز از دو تا سه گرم این گیاه که در آب داغ خیس خورده باشد، چای تهیه کنید و روزانه سه تا چهار بار بین غذا از آن میل کنید، یا اینکه 5 میلی لیتر از تنتور 1:5 بابونه را روزانه سه بار مصرف کنید.

برای غرغره کردن و شستشوی زخمهای دهان یا بیماری لثه ها، از دو تا سه گرم این گیاه که در آب داغ خیس خورده باشد، چای تهیه کنید سپس بگذارید سرد شود و تا هر چند بار که می خواهید از آن استفاده کنید.

برای تسکین درد بواسیر، بریدگیها، اگزما یا گزش حشرات 1/4 پوند از گلهای خشک بابونه را در هر بار شستشو مصرف کنید، یا از عصاره الکلی گلهای بابونه در وان حمام استفاده کنید.
برای استفاده از بابونه، به عنوان داروی شستشو از محلول 3 تا 10 درصد آن استفاده کنید (گیاه مزبور در آب جوشانیده باشد که به این حالت چای بابونه نیز گفته می شود).

اگر 10 تا 20 گرم گل بابونه آلمانی  در چهار لیوان آب جوش به مدت 10تا 20 دقیقه دم شود و از آن یک فنجان مصرف شود، برای درمان نفخ و هضم غذا بسیار مفید خواهد بود.

 همچنین اگر 20 گرم گل بابونه آلمانی را در 4 لیوان آب جوش به مدت 20 تا 30 دقیقه دم کنیم برای درمان یبوست بعد ازهر غذا یک داروی قوی خواهد بود.  (3،4)

نکات احتیاطی

استفاده از بابونه عموماً بی خطر است. لیکن چای غلیظ این گیاه می تواند سبب استفراغ گردد. اگر به "ابروسیا" حساسیت دارید باید از مصرف بابونه بپرهیزید چون این دو از یک تیره گیاهی هستند. از مصرف زیاد آن در دوران بارداری یا شیردهی اجتناب ورزید. اگر باردار هستید موضوع مصرف آن را با پزشک معالج خود در میان بگذارید.

تداخل های احتمالی

هیچ گونه گزارشی مبنی بر تأثیر و تأثر دو جانبه بابونه با سایر داروها وجود ندارد. اما احتمالاً، بهتر است از مصرف بابوبه به هنگامی که فرد تحت درمان با داروهای ضد انعقاد است، پرهیز شود.(3 )

منابع

1. امید بیگی ، ر. تولید و فراوری گیاهان دارویی. طراحان نشر . 76.
2. ولاگ ، ژ( ترجمه ساعد، ز) گیاهان دارویی. ققنوس. 82.

3.      http://akesh.persianblog.ir/post/15

4.      http://www.mdplant.blogfa.com/post-11.aspx

5.      http://www.iana.ir

 

    پيام هاي ديگران()   لینک

---

+ شقاقل مقوی کبد و کلیه

 

نامها و تیره گیاه

نام فارسی: شقاقل، خرس گیاه، زردک صحرایی

نام علمی : Malabaila Schkakul Boiss

نام فرانسوی: Painais Cujtive, Panai

نام انگلیسی: Parsnip

نام عربی: جزر اقلیطی و جزربری

نامهای دیگر: زردک صحرایی, هویج وحشی, زردک ریگی, زردک ریش بزی

 

معرفی تیره

شقاقل گیاهی است از تیره بزرگی به نام چتریان umbelliferae که به تیره جعفری نیز معروف هستند. این تیره شامل 150 جنس و در حدود 3000 گونه گیاه است که عموماً در مناطق معتدله دو نیمکره مخصوصاً نیمکره شمالی می رویند. و جود گل آذین چتری و برگهای غالباً مرکب از بریدگیهای باریک و نازک آنها را از سایر گیاهان به خوبی متمایز می سازد. به علت وجود گل آذین چتری است که به تیره چتریان معروف هستند.

در بین گیاهان این تیره گونه های فراوان دارویی وجود دارد که اغلب آنها مورد شناسایی مردم بوده و در طبابت مورد استفاده قرار می گیرند. از جمله این گیاهان شقاقل است .

 

 خصوصیات گیاهشناسی

اختصاصات ظاهری گونه

 

شقاقل گیاهی است دو ساله که شکل ظاهری آن شبیه گیاه هویج است و به همین دلیل به نام هویج وحشی نیز معروف است. از لحاظ گیاه شناسی به آن شش شاخ گویند و گونه ای از گیاهان خاردار است و نام دیگر آن زردک صحرایی می باشد که در فارسی به عنوان زردک ریگی و زردک ریش بزی نیز معروف است. ریشه شقاقل پر گره بوده و زمانی که آن را از خاک در می آورند جدار آن چسبنده و پر رنگ است و انتخاب عنوان زردک ریگی نیز به همین دلیل است. مقر ریشه شقاقل یکنواخت بوده و سفید رنگ است به ضخامت یک انگشت و دراز می باشد و طعمی شیرین دارد.

ساقه های آن دارای گره زیاد بوده و روی هر گره برگی می روید. چون این برگها از هم مانند ریش بز فاصله دارند به ریش بزی نیز معروف است. برگهای آن دارای بریدگی بوده و در عین حال دندانه دار است. گلهای گیاه مانند تمامی گیاهان خانواده چتریان به صورت چتر مرکب بوده که در انتهای شاخه گل دهنده ظاهر می شود. میوه شقاقل در ابعاد یک نخود، آبدار و سیاه رنگ است. این گیاه دارای طبیعت گرم و تر بوده و از آنجایی که در بین حیوانات خرس به خوردن این گیاه علاقه زیادی دارد به نام خرس گیاه نیز معروف است.

 

ترکیبات شیمیایی گیاه

در هر 100 گرم شقاقل خام موارد زیر وجود دارد:

آب 79 گرم، پروتئین 17 گرم، چربی 5/0 گرم، هیدراتهای کربن (قند و نشاسته) 15 گرم، کلسیم 50 میلی گرم، فسفر 77 میلی گرم، آهن 7/0 میلی گرم، سدیم 12 میلی گرم، پتاسیم 541 میلی گرم، ویتامین A 30 میلی گرم، تیامین 08/0 میلی گرم، ریبوفلاوین 09/0 میلی گرم، نیاسین 2/0 میلی گرم و ویتامین C 10 میلی گرم، در هر یکصد گرم شقاقل پخته کم آب نیز موارد زیر وجود دارند:

آب 82 گرم، پروتئین 5/0 گرم، چربی 5/0 گرم، هیدراتهای کربن (قند و نشاسته) 13 گرم، کلسیم 45 میلی گرم، فسفر 62 میلی گرم، آهن 6/0 میلی گرم، سدیم 8 میلی گرم، پتاسیم 379 میلی گرم، ویتامین A